پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانی

کتب فتوایی » توضیح المسائل جامع

نماز قضاى پدر (که بر پسر بزرگتر واجب است) ← → نماز مسافر

نماز قضا


مسأله ۱۶۴۹. كسی كه نماز یومیّه خود را در وقت آن نخوانده یا آن را خوانده ولی شرعاً باطل بوده است، باید قضای آن را در خارج وقت به جا آورد؛ مگر نماز جمعه که اگر وقت آن بگذرد[۱]، مکلّف باید نماز ظهر بخواند و چنانچه نماز ظهر را در وقتش نخواند، قضای آن را به جا آورد  و همین‌طور قضای هر نماز واجب دیگری که مکلّف آن را در وقتش نخواند - حتّی بنابر احتیاط واجب نمازی که در وقت معیّنی به نذر بر او واجب شده است - را باید بخواند. البته نماز عید فطر و قربان قضاء ندارند و احکام قضای نماز آیات بعداً خواهد آمد و در این حکم فرقی بین عمد و فراموشی و غفلت و ندانستن نیست.

از این حکم افرادی استثناء می‌شوند، ازجمله:

کسی که در تمام وقت نماز نابالغ یا دیوانه بوده یا به سبب عامل غیر اختیاری بی هوش بوده است[۲] و نیز زنی که در تمام وقت نماز در حال حیض یا نفاس بوده است

امّا فردی که در تمام وقت نماز، خواب مانده یا به دلیل مستی نماز نخوانده باشد، واجب است قضای آن را انجام دهد.

مسأله ۱۶۵۰. كسى كه نماز قضا دارد، باید در خواندن آن كوتاهى نكند، ولى واجب نیست فوراً آن را بجا آورد؛ ولی کسی که به دلیل پیش آمدی مطمئن نیست چنانچه نمازهای قضای خود را تأخیر بیندازد بتواند بعداً آنها را بجا آورد، مثل آنکه مریض است و می‌ترسد بمیرد، باید نمازهای قضایش را فوراً بجا آورد.

مسأله ۱۶۵۱. كسى كه نماز قضا دارد، مى‏تواند نماز مستحبى بخواند.

مسأله ۱۶۵۲. در قضاى نمازهاى یومیّه ترتیب لازم نیست، مگر در نمازهائى كه در اداى آنها ترتیب هست، مثل نماز ظهر و عصر از یک روز، یا مغرب و عشا از یک شب. امّا اگر نماز ظهر از یک روز و نماز عصر از روز دیگر قضا شده باشد، یا نماز مغرب از یک شب و نماز عشاء از شب دیگر قضا شده باشد، رعایت ترتیب بین آنها لازم نیست.

مسأله ۱۶۵۳. اگر فردبخواهد قضاى چند نماز غیر یومیّه مانند نماز آیات را بخواند، یا مثلاً بخواهد قضاى یک نماز یومیّه و چند نماز غیر یومیّه را بخواند، لازم نیست آنها را به ترتیب بجا آورد.

مسأله ۱۶۵۴. كسى كه مى‏داند یک نماز چهار ركعتى نخوانده، ولى نمى‏داند نماز ظهر است یا نماز عشا، اگر یک نماز چهار ركعتى به نیّت قضاى نمازى كه نخوانده بجا آورد كافى است و نسبت به بلند یا آهسته خواندن حمد و سوره مخیّر مى‏باشد یعنی می‌تواند همه حمد و سوره را بلند یا همه آن را آهسته بخواند.

مسأله ۱۶۵۵. كسى كه مثلاً چند نماز صبح، یا چند نماز ظهر از او قضا شده و تعداد آنها را نمى‏داند، یا فراموش كرده، مثلاً نمى‏داند كه سه، یا چهار، یا پنج نماز بوده، چنانچه مقدار كمتر را بخواند كافى است، ولى بهتر این است كه بقدرى نماز بخواند كه یقین كند تمام آنها را خوانده است، مثلاً اگر فراموش كرده كه چند نماز صبح از او قضا شده است و یقین دارد كه بیشتر از ده نماز نبوده، بهتر است احتیاطاً ده نماز صبح بخواند.

مسأله ۱۶۵۶. اگر انسان احتمال دهد كه نماز قضائى دارد، یا نمازهائى را كه خوانده صحیح نبوده - مستحب است احتیاطاً - قضاى آنها را بجا آورد.

مسأله ۱۶۵۷. كسى كه فقط یک نماز قضا از روزهاى پیش دارد، بهتر این است كه اگر وقت فضیلت نماز آن روز از دست نمی­رود، اوّل آن را بخواند بعد مشغول نماز آن روز شود و نیز اگر از روزهاى پیش نماز قضا ندارد، ولى یک نماز یا بیشتر از همان روز از او قضا شده است، در صورتى كه وقت فضیلت آن نماز از دست نمی­رود، بهتر این است كه نماز قضاى آن روز را پیش از نماز ادا بخواند.

مسأله ۱۶۵۸. اگر در بین نماز یادش بیاید كه یک نماز یا بیشتر از همان روز از او قضا شده، یا فقط یک نماز قضا از روزهاى پیش دارد، چنانچه وقت وسعت دارد و ممكن باشد نیّت را به نماز قضا برگرداند و وقت فضیلت نماز آن روز نیز از دست نمی‌رود، بهتر این است كه نیّت نماز قضا كند، مثلاً اگر در نماز ظهر پیش از ركوع ركعت سوّم یادش بیاید كه نماز صبح آن روز مثلاً قضا شده، در صورتى كه وقت فضیلت نماز ظهر تنگ نباشد، نیّت را به نماز صبح برگرداند و آن را دو ركعتى تمام كند و سپس نماز ظهر را بخواند، ولى اگر وقت اصل نماز تنگ است یا نمى‏تواند نیّت را به نماز قضا برگرداند، مثلاً در ركوع ركعت سوم نماز ظهر یادش بیاید كه نماز صبح را نخوانده، چون اگر بخواهد نیّت نماز صبح كند یک ركوع كه ركن است زیاد مى‏شود، نباید نیّت را به قضاى صبح برگرداند.

مسأله ۱۶۵۹. اگر از روزهاى گذشته نمازهاى قضا دارد و یک نماز یا بیشتر هم از همان روز از او قضا شده، چنانچه براى قضاى تمام آنها وقت ندارد، یا نمى‏خواهد همه را در آن روز بخواند، مستحب است نماز قضاى آن روز را پیش از نماز ادا بخواند.

مسأله ۱۶۶۰. تا انسان زنده است - اگر چه از قضاى نمازهاى خود ناتوان باشد - دیگرى نمى‏تواند نمازهاى او را قضا نماید.

مسأله ۱۶۶۱. نماز قضا را می­توان با جماعت مى‏شود خواند، چه نماز امام جماعت ادا باشد یا قضا و لازم نیست هر دو یک نماز را بخوانند، مثلاً اگر نماز قضاى صبح را با نماز ظهر یا عصر امام بخواند، اشكال ندارد؛ ولی لازم است نماز قضایی كه امام جماعت می‌‌خواند قضای حتمی باشد و اگر نماز قضایی كه امام جماعت می‌‌خواند احتیاطی است، اقتداء به او بنابر احتیاط واجب جایز نیست؛ مگر آنكه نماز مأموم هم احتیاطی باشد و سبب احتیاط امام، سبب احتیاط مأموم نیز بوده باشد[۳] و برای مأمومی كه نمی‌‌داند نماز قضایی كه امام جماعت می‌‌خواند حتمی است یا احتیاطی، تحقیق واجب نیست.

مسأله ۱۶۶۲. مستحب است بچه ممیّز را - یعنى بچّه‏اى كه خوب و بد را مى‏فهمد - به نماز خواندن و عبادتهاى دیگر عادت دهند، بلكه مستحب است او را به قضاى نمازها هم وادار نمایند ولی این کار به گونه‌ای انجام شود که موجب ناراحتی و بیزاری او از نماز یا عبادات دیگر نگردد.


۱. وقت نماز جمعه اول عرفی ‌ظهر روز جمعه می‌‌باشد.
۲. اگر بیهوشی ‌به اختیار خود شخص باشد مثل اینکه برای عمل جراحی ‌خود را در اختیار پزشک قرار داده، چنانچه بیهوشی ‌در تمام وقت نماز بوده است، بنابر احتیاط واجب باید قضای ‌آن نماز را بجا آورد و اگر در قسمتی ‌از وقت بیهوش بوده طوری ‌که می‌‌توانسته نمازش را در وقت به طور صحیح، هرچند با اکتفاء به واجبات بخواند و نخوانده باید قضای ‌آن را انجام دهد.
۳. البته چنانچه امام و مأموم (یا مأمومین) برای یک میّت نماز قضای احتیاطی می‌خوانند، لازم نیست سبب احتیاط همه یکی باشد و همین‌که به قصد بجا آوردن نمازهای قضای آن میّت نماز بخوانند، کافی است.
نماز قضاى پدر (که بر پسر بزرگتر واجب است) ← → نماز مسافر
العربية فارسی اردو English Azərbaycan Türkçe Français