پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانی

کتب فتوایی » توضیح المسائل جامع

نماز آیات ← → نماز جماعت

نماز جمعه


مسأله ۱۷۸۴. نماز جمعه عبادتی است که جزء نمازهای یومیه به حساب می‌آید و در زمان غیبت امام عصر(عجل‌الله‌فرجه) واجب تخییری است، به این معنا که مکلف در روز جمعه مخیّر است که نماز جمعه را بخواند - در صورتی که شرایطش وجود داشته باشد - یا نماز ظهر بجا آورد و نماز جمعه فضیلتش بیشتر است و اگر نماز جمعه را به جا آورد، کفایت از نماز ظهر می‏کند و لازم نیست نماز ظهر بخواند.

کیفیّت انجام نماز جمعه


مسأله ۱۷۸۵. نماز جمعه دو رکعت است و کیفیّت آن مانند نماز صبح می‌باشد با این تفاوت که در نماز جمعه، دو خطبه قبل از نماز لازم است و باید حمد و سوره آن، بنابر احتیاط واجب بلند خوانده شود.

نماز جمعه دارای دو قنوت مستحب است: قنوت اوّل قبل از رکوع رکعت اوّل و قنوت دوّم بعد از رکوع رکعت دوّم می‌باشد و نیز مستحب است امام جمعه در رکعت اوّل بعد از حمد، سوره جمعه و در رکعت دوم بعد از حمد سوره منافقون را بخواند.

شرایط واجب شدن نماز جمعه


واجب شدن[۱] نماز جمعه چند شرط دارد که در مسائل بعد، به ذکر آن پرداخته می‌شود.

شرط اول: وقت نماز جمعه فرا رسیده باشد


مسأله ۱۷۸۶. وقت نماز جمعه، از زوال آفتاب یعنی اذان ظهر آغاز می‌‌شود و وقت آن تنها اوائل عرفی ظهر است، پس هرگاه نماز جمعه از این وقت، به تأخیر انداخته شود، وقتش تمام شده و باید نماز ظهر را به جا آورد.[۲]

مسأله ۱۷۸۷. خواندن خطبه‌‌ها پیش از اذان ظهر اشكال دارد؛ هرچند پایان خطبه‏ها موقع فرا رسیدن وقت باشد و بنابر احتیاط واجب، به نماز جمعه‌ای كه خطبه‌هایش قبل از اذان ظهر شروع شده، نمی‏توان اكتفاء نمود؛ هرچند تنها خطبه اوّل قبل از اذان ظهر خوانده شده باشد.

شرط دوم: تعداد حاضرین حدّاقل پنج نفر باشد


مسأله ۱۷۸۸. هرگاه پنج نفر از مسلمانان جمع نشوند كه یكی از آنان هم امام باشد، نماز جمعه واجب نمی‌شود.

شرط سوم: امام جمعه شرایط امامت را دارا باشد


مسأله ۱۷۸۹. شرایط امام جمعه همان شرایط امام جماعت است که قبلاً ذکر شد، با این تفاوت که امامت افراد غیر بالغ و زنان در نماز جمعه جایز نیست و بدون وجود چنین امامی نماز جمعه واجب نمی‏شود.

شرایط صحیح بودن نماز جمعه


برای آن که نماز جمعه صحیح انجام شود لازم است علاوه بر سه شرط قبل (شرائط واجب شدن نماز جمعه) شرایط دیگری نیز رعایت شود که در مسائل بعد ذکر می‌شود:

شرط اول: نماز، به جماعت برگزار شود


مسأله ۱۷۹۰. نماز جمعه به صورت فرادا صحیح نیست، ولی هر گاه مأموم قبل از ركوعِ ركعت دوّم نماز جمعه به امام برسد، می‌‌تواند اقتدا ‏كند و یک ركعت دیگر را فرادا بخواند و در این حال، نماز جمعه‏اش صحیح است و اگر در ركوعِ ركعت دوّم، به امام برسد، بنابر احتیاط واجب، نمی‌تواند به این نماز جمعه اكتفا كند و احتیاط واجب آن است که نماز ظهر را به جا آورد.

شرط دوم: امام جمعه دو خطبه قبل از نماز بخواند


مسأله ۱۷۹۱. واجب است امام جمعه در خطبه اول حمد و ثنای الهی را گفته و توصیه به تقوا و پرهیزكاری نماید و یک سوره كوتاه از قرآن بخواند و در خطبه دوّم هم واجب است حمد و ثنای الهی را به جا آورده و بر پیغمبر اكرم(صلى الله عليه و آله) و ائمه معصومین(علیهم‌السلام) صلوات فرستاده و احتیاط مستحب آن است كه برای مؤمنین و مؤمنات استغفار (طلب آمرزش) كند.

مسأله ۱۷۹۲. حمد الهی و صلوات بر پیغمبر اكرم(صلى الله عليه و آله) و ائمه معصومین(علیهم‌السلام)، بنابر احتیاط واجب، باید به عربی باشد و امّا در سایر موارد، مثل ثناء الهی و توصیه به تقوا، عربی خواندن لازم نیست؛ ولی اگر بیشتر حاضرین زبان عربی را ندانند، احتیاط لازم آن است كه توصیه به تقوا به زبان حاضرین باشد.

مسأله ۱۷۹۳. واجب است امام جمعه هنگام خطبه، ایستاده باشد، پس هر گاه خطبه را نشسته بخواند صحیح نخواهد بود و نیز واجب است بین دو خطبه قدری بنشیند و این نشستن مختصر و خفیف باشد و لازم است امام جمعه خودش خطبه را بخواند.

شرط سوم: مسافت بین دو نماز جمعه کمتر از یک فرسخ نباشد


مسأله ۱۷۹۴. اگر نماز جمعه دیگری در مسافت كمتر از یک فرسخ برپا شود، چنانچه با هم شروع شوند هر دو باطل می‌شوند و اگر یكی زودتر از دیگری شروع شود - هرچند به تكبیرة الاحرام باشد - اولی، صحیح و دومی، باطل خواهد بود؛ ولی هر گاه پس از برگزاری نماز جمعه معلوم شود كه نماز جمعه دیگری هم‌زمان یا مقدّم بر آن، در مسافت كمتر از یک فرسخ برپا شده بوده، به جا آوردن نماز ظهر، واجب نخواهد بود

شایان ذکر است برپا نمودن نماز جمعه، در صورتی مانع از نماز جمعه دیگر در مسافت مزبور می‌شود كه خود، صحیح و جامع الشّرایط باشد و در غیر این صورت، مانع نخواهد بود.

شرط چهارم: نماز جمعه شرایط معتبر در نماز جماعت را دارا باشد


مسأله ۱۷۹۵. شرط صحیح بودن نماز جمعه آن است که شرایطی که در نماز جماعت معتبر است مثل نبودن حائل، بالاتر نبودن جای امام از مأموم و بقیه شرایط، در نماز جمعه نیز وجود داشته باشد.

احکام نماز جمعه


مسأله ۱۷۹۶. هر گاه نماز جمعه‏ای كه دارای شرایط است برپا شود، اگر برپا كننده‏اش امام(علیه‌السلام) یا نماینده خاص ایشان باشد، حضور و شركت در آن واجب است (یعنی فرد مخیّر نیست که بین نماز جمعه یا نماز ظهر هر کدام را که خواست انتخاب کند بلکه لازم است در نماز جمعه شرکت نماید؛ به عبارت دیگر نماز جمعه در این زمان، واجب تعیینی است)؛ مگر مواردی كه در مسأله بعد می‌‌آید و اما اگر برگزارکننده امام(علیه‌السلام) یا نماینده خاص ایشان نباشد، مثل عصر غیبت امام عصر(عجل‌الله‌فرجه)، حضور و شركت در نماز جمعه واجب (تعیینی) نیست.

مسأله ۱۷۹۷. هر گاه نماز جمعه‏ای كه دارای شرایط است برپا شود و برپا كننده‏اش امام(علیه‌السلام) یا نماینده خاصّ او باشد، شركت در آن بر چند گروه واجب نیست:

اول:زنان دوم: بردگان سوم: مسافران؛ هرچند مسافری كه وظیفه‏اش تمام باشد، مثل مسافری كه قصد اقامت ده روز نموده است چهارم: بیماران، نابینایان و افراد پیر پنجم:افرادی كه فاصله آنان تا محلّ نماز جمعه بیش از دو فرسخ شرعی باشد ششم: افرادی كه حضور آنان در نماز جمعه به علّت باران یا سرمای شدید و مانند آن، سخت و دشوار باشد.

مسأله ۱۷۹۸. زنان و مسافران می‌توانند در نماز جمعه شرکت کنند و اگر نماز جمعه دارای شرایط باشد، نماز ظهر از آنان ساقط است؛ امّا به تنهایی (بدون شرکت مردان یا غیر مسافران) نمی‌توانند نماز جمعه تشکیل داده یا تکمیل کننده عدد لازم (پنج نفر) باشند. شایان ذکر است این حکم در مورد مسافری که وظیفه اش تمام باشد؛ بنابر احتیاط واجب است بنابراین مقتضای احتیاط ترک نشود.

مسأله ۱۷۹۹. هنگامی كه امام مشغول خطبه خواندن است، حرف زدن مكروه می‏باشد و امّا اگر حرف زدن، مانع از گوش دادن به خطبه باشد، بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.

مسأله ۱۸۰۰. گوش دادن به دو خطبه، بنابر احتیاط واجب، بر كسانی كه معنای خطبه را می‌فهمند، لازم است؛ ولی كسانی كه معنای خطبه را نمی‌فهمند، گوش دادن بر آنان واجب نیست.

مسأله ۱۸۰۱. حضور در وقت خطبه امام جمعه، واجب نیست و اگر نمازگزاری كه در خطبه‌‌ها شركت نكرده، خود را به اصلِ نماز جمعه برساند، نماز جمعه‌‌اش صحیح است و از نماز ظهر کفایت می‌‌کند.

مسأله ۱۸۰۲. بنا بر آن چه ذکر شد، نماز جمعه در زمان غیبت امام عصر ارواحنا فداه، واجب تعیینی نیست، بنابر این، جایز است فرد در اول وقت ظهر شرعی، نماز ظهر را بخواند.


۱. واجب بودن در نماز جمعه در عصر غیبت و حضور امام(علیه‌السلام) به معنایی است که در مسأله 1784 و 1796 ذکر شده است.
۲. در مورد صدق اوائل ظهر عرفی، این نکته شایان توجه است که: اگر خطبه‌ها حداکثر 40 دقیقه طول بکشد و سپس بلافاصله نماز جمعه جامع الشرایط خوانده شود کافی ‌است و خواندن نماز ظهر لازم نمی‏باشد و چنانچه خطبه‌ها بیشتر از 40 دقیقه تا حدود یک ساعت و ربع طول بکشد مورد احتیاط بود و بنابر احتیاط، لازم است نماز ظهر نیز خوانده شود و اگر خطبه‌ها بیشتر از حدود 75 دقیقه طول بکشد ظاهراً کافی ‌محسوب نمی‌‌شود و لازم است نماز ظهر خوانده شود و مکلّف در موارد تردید عرفی ‌چنانچه مطابق این دستور العمل زمانی ‌عمل نماید، کافی می‏باشد.
نماز آیات ← → نماز جماعت
العربية فارسی اردو English Azərbaycan Türkçe Français