پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانی

کتب فتوایی » توضیح المسائل جامع

نیابت (در نماز و سایر اعمال عبادی) ← → نمازهای مستحبی

نماز عید فطر و قربان


مسأله ۱۸۶۹. نماز عید فطر و قربان در زمان حضور امام(علیه‌السلام) واجب است و باید با جماعت خوانده شود و در زمان ما كه امام(علیه‌السلام) غائب هستند، مستحب مى‏باشد و می‌توان آن را با جماعت یا فرادى خواند.

وقت نماز عید فطر وقربان


مسأله ۱۸۷۰. وقت نماز عید فطر و قربان از اوّل طلوع آفتاب روز عید تا ظهر است.

مسأله ۱۸۷۱. مستحب است نماز عید قربان را بعد از بلند شدن آفتاب بخوانند  و در عید فطر مستحب است بعد از بلند شدن آفتاب افطار كنند  و زكات فطره را هم بدهند و  بعد نماز عید را بخوانند.

کیفیّت به جا آوردن نماز عید فطر و قربان


مسأله ۱۸۷۲. نماز عید فطر وقربان دو رکعت است؛ به این صورت که بعد از تکبیرة الاحرام در اوّل نماز و خواندن حمد و سوره در هر رکعت، چند تکبیر گفته می‌شود و در بین تکبیرها قنوت خوانده می‌شود. تعداد لازم این تکبیرها و قنوت‌ها در هر رکعت بنابر احتیاط واجب، سه تکبیر و دو قنوت در بین آن هاست و بعد از تکبیر سوم بنابر احتیاط واجب تکبیر دیگری قبل از رکوع گفته می‌شود. بنابراین تعداد تکبیرها در مجموع هر رکعت چهار تکبیر می‌باشد؛ هرچند بهتر است در رکعت اول پنج تکبیر و چهار قنوت در بین آنها  و در رکعت دوّم، چهار تکبیر و سه قنوت در بین آن‌ها گفته شود که در این صورت هم علاوه بر این تکبیرها وقنوت‌ها، تکبیر دیگری قبل از رکوع بنابر احتیاط، لازم می‌باشد.

شایان ذکر است بقیّه نماز یعنی رکوع و دو سجده و تشهد وسلام مثل سایر نمازهای دو رکعتی انجام می‌شود.

مسأله ۱۸۷۳. در قنوت نماز عید فطر و قربان هر دعا و ذكرى بخوانند كافى است؛ ولى بهتر است این دعا را بخواند «اللّهُمَّ اَهْلَ الكِبْریاءِ وَالعَظَمَةِ، وَاَهْلَ الْجُودِ وَالْجَبَرُوتِ، وَاَهْلَ العَفْوِ وَالرَّحْمَةِ، وَاَهْلَ التَّقْوىٰ وَالمَغْفِرَةِ، اَسْأَلُكَ بِحَقِّ هذَا الیَوْمِ، الَّذِى جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمیٖن عیٖداً، وَلِمُحَمَّدٍ صلَّى ‏اللهُ علیه و ‏آله و سَلَّمَ ذُخْراً وَمَزیٖداً، اَنْ تُصَلِّیَ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَاَنْ تُدْخِلَنیٖ فیٖ كُلِّ خَیْرٍ اَدْخَلْتَ فیٖهِ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ، وَاَنْ تُخْرِجَنِى مِنْ كُلِّ سُوءٍ اَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ صَلَواتُكَ عَلَیْهِ وَعَلیْهِمْ، اللّهُمَّ اِنّی اَسْأَلُكَ خَیْرَ ما سَأَلَكَ بِهِ عِبادُكَ الصّالِحُونَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِمَّا اسْتَعٰاذَ مِنْهُ عِبٰادُكَ الصّالِحُونَ».[۱]

مسأله ۱۸۷۴. اگر در نماز عید یک سجده را فراموش كند و محلّ بجا آوردن آن بگذرد، لازم است بعد از نماز آن را بجا آورد و همچنین اگر كارى كه براى آن در نماز یومیّه سجده سهو لازم است پیش آید، لازم است دو سجده سهو بنماید.

مسأله ۱۸۷۵. اگر نمازگزار در تعداد تكبیرها یا قنوت‌‌های نماز عید شک نماید، در صورتی كه محلّ آنها گذشته است به شک خود اعتنا نمی‌‌كند؛ امّا اگر در محلّ است، بنابر كمتر می‌‌گذارد و چنانچه بعداً معلوم شد تكبیرها یا قنوت‌‌ها را اضافه گفته، نمازش باطل نمی‌‌شود.

احکام به جماعت خواندن نماز عید فطر و قربان


مسأله ۱۸۷۶. در زمان غایب بودن امام زمان(عجل‌الله‌فرجه)، اگر نماز عید فطر و قربان به جماعت به جا آورده شده، احتیاط لازم آن است كه بعد از آن دو خطبه خوانده شود و كیفیّت خواندن این دو خطبه، همانند خطبه نماز جمعه بوده و لازم است امام جماعت بین دو خطبه اندكی بنشیند و بهتر است كه در خطبه عید فطر، احكام زكات فطره و در خطبه عید قربان، احكام قربانی را بگوید و خواندن این دو خطبه قبل از نماز جایز نیست و حضور مأموم در هنگام خطبه‌‌ها واجب نمی‌باشد.

مسأله ۱۸۷۷. در نماز عید هم مثل نمازهاى دیگر، مأموم باید غیر از حمد و سوره سایر ذکر‌های نماز را خودش بخواند.

مسأله ۱۸۷۸. اگر مأموم موقعى برسد كه امام تعدادى از تكبیرها را گفته، بعد از آنكه امام به ركوع رفت، باید آنچه از تكبیرها و قنوتها را كه با امام نگفته، خودش بگوید و به رکوع برسد و اگر در هر قنوت یک بار «سبحان اللّه» یا «الحمد للّه‏» یا مانند آن بگوید كافى است  و اگر فرصت نباشد، فقط تكبیرها را بگوید و اگر به آن مقدار هم فرصت نباشد، كافى است از امام متابعت و پیروی كند و به ركوع برود.

مسأله ۱۸۷۹. اگر فرد در نماز عید موقعى برسد كه امام در ركوع است، مى‏تواند نیّت كند و تكبیر اوّل نماز و تکبیر رکوع را بگوید و به ركوع رود.

مستحبات نماز عید فطر و قربان


فقهاء عظام رضوان اللّه تعالی علیهم مواردی را در نماز عید فطر و قربان مستحب شمرده‌‌اند که در ادامه ذکرمی‌شود.

مسأله ۱۸۸۰. نماز عید سوره مخصوصى ندارد؛ ولى بهتر است در ركعت اوّل آن، سوره شمس و در ركعت دوّم، سوره غاشیه را بخوانند، یا در ركعت اوّل، سوره اعلی و در ركعت دوّم، سوره شمس خوانده شود.

مسأله ۱۸۸۱. مستحب است نماز عید در صحرا خوانده شود؛ ولى در مكّه خواندن آن در مسجد الحرام، مستحب است.

مسأله ۱۸۸۲. مستحب است افراد، پیاده و پا برهنه و با وقار به نماز عید بروند  و پیش ازنماز غسل كنند  و عمامه سفید بر سر بگذارند.

مسأله ۱۸۸۳. مستحب است فرد در نماز عید بر زمین سجده كند و در حال گفتن تكبیرها، دستها را بلند كند و حمد و سوره را بلند بخواند، چه اینکه نمازگزار امام جماعت باشد و چه فرادا نماز بخواند.

مسأله ۱۸۸۴. بعد از نماز مغرب و عشاء شب عید فطر و بعد از نماز صبح روز عید و بعد از نماز عید فطر، مستحب است این تكبیرها را بگوید: «اَللّهُ‏ُ أَكْبَرُ، اللّهُ‏ُ اَكْبَرُ، لا اِلهَ إلَّا اللّهُ‏ُ وَاللّهُ‏ُ أَكْبَرُ، اللّه‏ُ اَكْبَرُ وَلِلّهِ‏ِ الحَمْدُ، اللّهُ اَكْبَرُ عَلى ما هَدانا».

مسأله ۱۸۸۵. مستحب است انسان در عید قربان بعد از ده نماز - كه اول آنها نماز ظهر روز عید وآخر آنها نماز صبح روز دوازدهم ذی‌حجّه است - تكبیرهائى را كه در مسأله پیش ذکر شد بگوید  و بعد از آن بگوید: «اللّهُ‏ُ اَكْبَرُ عَلى ما رَزَقَنا مِنْ بَهیٖمَةِ الأَنْعامِ، وَالحَمْدُ للّه‏ِ عَلى ما أَبْلانا». ولى اگر عید قربان را در مِنى باشد، مستحب است بعد از پانزده نماز، كه اوّل آنها نماز ظهر روز عید و آخر آنها نماز صبح روز سیزدهم ذی‌حجّه است، این تكبیرها را بگوید.

مسأله ۱۸۸۶. احتیاط مستحب آن است كه بانوان از رفتن به نماز عید خودداری کنند، ولى این احتیاط براى زنهاى پیر نیست.


۱. در بعضی از نسخه‌ها به جای «الصّالِحون» دوّم، «المُخلَصونَ» یا «المُخلِصونَ» آمده است.
نیابت (در نماز و سایر اعمال عبادی) ← → نمازهای مستحبی
العربية فارسی اردو English Azərbaycan Türkçe Français