پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانی

کتب فتوایی » توضیح المسائل جامع

روزه ← → نیابت (در نماز و سایر اعمال عبادی)

چند مسأله مستحدثه درباره وقت نماز


مسأله اوّل. اگر مكلّف در شهر خود نماز صبح را بخواند و سپس با هواپیما یا وسیله نقلیّه دیگر به سمت غرب مسافرت كند و به جایی برسد كه هنوز فجر ندمیده است و در آنجا بماند تا فجر صادق فرا رسد، یا آنكه نماز ظهر را در شهر خود بخواند و سپس مسافرت كند و به شهری برسد كه هنوز ظهر نشده است و بماند تا وقت داخل شود، یا آنكه نماز مغرب را در شهر خود بخواند سپس مسافرت كند و به شهری برسد كه هنوز خورشید غروب نكرده است و در آنجا بماند تا آفتاب غروب كند و وقت نماز مغرب در آن شهر فرا رسد، در همه این موارد، دوباره‌خواندن نماز، واجب نیست؛ هرچند احتیاط مستحب می‌باشد.

مسأله دوّم. اگر شخصی نماز نخواند تا وقت آن گذشته و با هواپیما به جایی برود كه هنوز وقت، باقی باشد - بنابر احتیاط واجب - باید نماز را به قصد مافی الذّمّه، یعنی بدون قصد ادا و قضا انجام دهد.

مسأله سوّم. اگر شخص سوار هواپیما یا وسیله دیگری شود كه سرعت آن برابر سرعت حركت زمین باشد و از شرق به غرب حركت كند و مدّتی به گردِ زمین بچرخد، احتیاط واجب آن است كه در هر بیست و چهار ساعت، نمازهای پنج گانه را به نیّت قربت مطلقه به جا آورد؛ امّا روزه ماه مبارک رمضان را باید قضا کند.

و اگر سرعت هواپیما دو برابر سرعت حركت زمین باشد، طبیعتاً هر دوازده ساعت یک بار به گرد زمین خواهد چرخید و در بیست و چهار ساعت دوبار فجر و ظهر و غروب خواهد داشت، احتیاط واجب آن است كه با هر فجر نماز صبح و پس از هر ظهر، نمازهای ظهر و عصر و پس از هر مغرب، نمازهای مغرب و عشا را، به جا آورد.

و اگر با سرعت بالایی به گرد زمین بچرخد و مثلاً هر سه ساعت - یا كمتر - یک بار زمین را دور بزند، هنگام هر فجر و زوال و غروب، نماز واجب نیست و - احتیاط واجب - آن است كه در هر بیست و چهار ساعت، به نیّت قربت مطلقه، نمازهای پنج گانه را به جا آورد، با این ملاحظه كه نماز صبح را میان طلوع فجر و آفتاب و نمازهای ظهر و عصر را میان ظهر و غروب و نمازهای مغرب و عشا را میان مغرب و نیمه شب به جا آورد.

از این مسأله، روشن می‏شود كه اگر با هواپیما یا وسیله دیگر از مغرب به مشرق می‏رود و سرعت آن برابر سرعت حركت زمین است، باید نمازهای پنج گانه را در اوقات خود به جا آورد و همچنین اگر سرعت آن كمتر از سرعت حركت زمین باشد، امّا اگر سرعت آن بسیار بیشتر از سرعت حركت زمین باشد، به صورتی كه مثلاً هر سه ساعت - یا كمتر - یک بار زمین را دور بزند، حكم مسأله از آنچه گذشت، روشن می‏شود.

مسأله چهارم. اگر مكلّف با هواپیما سفر كند و بخواهد در آن نماز بخواند، در صورتی كه بتواند به هنگام نماز رو به قبله بودن و استقرار داشتن و سایر شرایط را رعایت كند، نمازش صحیح است و گرنه در صورتی كه وقت داشته باشد و بتواند پس از خروج از هواپیما نماز واجد شرایط را به جا آورد - بنابر احتیاط واجب - نمازش در هواپیما صحیح نیست. اما اگر وقت تنگ باشد، واجب است نماز را در هواپیما بخواند و در این حال اگر جهت قبله را بداند، باید بدان جهت نماز بخواند و نمازش بدون رعایت قبله - جز در حال ضرورت - صحیح نیست و در این مورد باید هرگاه هواپیما از سمت قبله منحرف شد، به سمت قبله رو كند و در هنگام انحراف از قبله، از خواندن قراءت نماز و اذكار واجب نماز پرهیز نماید و اگر نتواند به خود قبله توجّه كند، باید سعی كند کمتر از (90) درجه از قبله منحرف شود.

و اگر جهت قبله را نداند، باید سعی نماید تا آن را مشخّص كند و در صورتی که نتواند به یقین یا اطمینان یا حجّت شرعی معتبر دیگری در زمینه جهت قبله دست پیدا کند، می‌تواند طبق گمان خود عمل نماید و اگر نتواند گمان بدست آورد، كافی است نماز را به هر جهتی كه احتمال می‏دهد قبله در آن باشد، به جا آورد؛ هرچند احتیاط مستحب آن است كه نماز را در وسعت وقت به چهار جهت بخواند.

شایان ذکر است آنچه بیان شد در موردی است كه بتواند در صورت شناخت قبله رو به قبله باشد و در مواردی که توانایی رعایت قبله تا آخر وقت نماز را جز در تكبیرةالاحرام ندارد، باید تكبیرة الاحرام را رو به قبله بگوید و اگر اصلاً نتواند قبله را رعایت نماید، شرط لزوم روبه قبله بودن ساقط می‏شود و لازم نیست رو به قبله باشد.

مسأله پنجم. جایز است انسان قبل از وقت نماز، با اختیار خود، به وسیله هواپیما مسافرت كند، هرچند بداند در هواپیما ناچار به نماز بدون رعایت شرط رو به قبله بودن و استقرار خواهد شد.

مسأله ششم. اگر مكلّف در جایی باشد كه روز آن شش ماه و شب آن شش ماه باشد، در مورد نماز - بنابر احتیاط واجب - باید ملاحظه نزدیكترین مكانی كند كه هر بیست و چهار ساعت یک شبانه روز دارد و به نیّت قربت مطلقه نمازهای پنج گانه را طبق اوقات آنجا به جا آورد.

و اگر مکلّف در شهر یا مکانی باشد كه در هر بیست و چهار ساعت، شبانه روزی دارد هر‌چند روزش بیست و سه ساعت و شبش یک ساعت و یا بر عكس باشد، باید نماز را در وقت‌های نماز همان مکان بجا آورد.

روزه ← → نیابت (در نماز و سایر اعمال عبادی)
العربية فارسی اردو English Azərbaycan Türkçe Français