پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانیتازه‌هاhttp://www.sistani.org/پیام‌های صادره » بیانیه دفتر معظم له در ارتباط با انفجار دلخراش مسجد مؤمنین قندوز در افغانستان<p class="c">                          بسم الله الرحمن الرحیم <br>(إنا لله وإنا الیه راجعون) <br>مردم شریف ومظلوم افغانستان <br>السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته</p> <p><br>با دلی آکنده از درد و اندوه ضمن محکوم نمودن جنایت دیروز مسجد مؤمنین قندوز، شهادت و زخمی شدن ده ها تن از نمازگزاران بی گناه این مسجد را به شما عزیزان تسلیت عرض می کنیم, و از خداوند متعال برای خانواده های داغدار صبر و أجر و برای مصدومان شفای عاجل را مسألت داریم. <br> با کمال تأسف و ناباوری مشاهده می شود که کشورهای مسلمان و جامعه جهانی ملت بی‌پناه افغانستان را تنها گذاشته و عملاً اجازه داده اند شمار بیشتری از مؤمنین بی‌گناه این کشور هدف حملات جنایتکارانه گروه های افراطی و بی رحم قرار گیرند. <br>در این شرایط دشوار از شما عزیزان دعوت می کنیم اتحاد و همبستگی ملی را بیش از پیش رعایت نموده ودر جهت حمایت از غیر نظامیان در مقابل ظلم وجنایت گروه‌های تروریستی چاره‌ای بیندیشید و برای جلو گیری از تکرار اینچنین فاجعه ای در مساجد واجتماعات عمومی اقدامات مناسبی را در نظر بگیرید. <br>دوام عزت و سربلندی ملت بزرگ افغانستان را از خداوند متعال خواستاریم.</p> <p class="c"><br>۲ / ربیع الأول/ ۱۴۴۳ هـ. ق.<br>دفتر آیت الله سیستانی ــ نجف اشرف</p>http://www.sistani.org/persian/statement/26537/پیام‌های صادره » ترجمه پیام تسلیت معظم له در ارتحال فقیه اهل بیت (علیهم السلام) آیة الله سید محمد سعید طباطبائی حکیم (قدس سره)<p class="c"> </p> <p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم<br>«إنّا لله وإنّا إلیه راجعون»<br>خبر ارتحال عالم ربانی، فقیه اهل بیت (علیهم السلام) آیت الله سید محمد سعید طباطبائی حکیم (رضوان الله علیه) را با اندوه و تأسف فراوان دریافت کردم.<br>حوزه علمیه نجف اشرف با فقدان ایشان، یکی از علما و فقهای برجسته خود را از دست داد؛ کسی که خود را وقف حمایت از دین و مذهب نمود و عمر پربرکتش را صرف خدمت به علم و اهل علم کرد و میراث علمی شکوهمندی - که از جایگاه والایی برخوردار است - از خود به جای گذاشت.<br>این مصیبت بزرگ را به محضر امام ما صاحب عصر ( أرواحنا فداه)، حوزه های علمیه و خانواده آن فقید سعید - به ویژه دو برادر ارجمند و فرزندان محترم - و همه مؤمنان تسلیت می گویم، و از خداوند متعال مسئلت دارم که مقام ایشان را در علیین بالا ببرد و با اولیایش حضرت محمد و اهل بیت مطهرش محشور گرداند، و به خانواده و محبانش صبر و سلوان عنایت فرماید.<br>ولاحول ولا قوّة الّا بالله العلی العظیم<br><br>٢۶ محرم الحرام  ۱۴۴۳ هـ<br>علی الحسینی السیستانی</p>http://www.sistani.org/persian/statement/26534/بایگانی » توضیح دفتر معظم له در باره گفته های منتسب به ایشان<p class="c"><img src="/files-new/Archeives/1442h/Tawseeh.jpg" alt=""><img src="/files-new/Archeives/1442h/Tawseeh.jpg" alt=""><img src="/files-new/Archeives/1442h/Tawseeh.jpeg" alt=""></p>http://www.sistani.org/persian/archive/26528/پیام‌های صادره » ترجمه بیانیه دفتر معظم له درباره درگیریهای فعلی در فلسطین اشغالی<p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p style="text-align:justify;"><br>مرجعیت دینی – بار دیگر – حمایت قاطع خود را از ملت سربلند فلسطین در مقاومت دلاورانه در برابر اشغالگرانی که تلاش می کنند زمین های بیشتری را از چنگ مردم در آورند و آنها را از بخش های دیگری از قدس شریف آواره کنند مورد تاکید قرار می دهد،<br>و ملت های آزاده را به حمایت و پشتیبانی از  ملت فلسطین در بازپس گیری حقوق پایمال شده آنها فرا می خواند.<br>درگیری های خشونت آمیزی که این روزها در مسجدالاقصی و سایر سرزمین های اشغالی مشاهده می شود، بدون شک، نمایانگر میزان صلابت فلسطینیان در رویارویی با اشغال ظالمانه و تجاوزهای پی در پی است، و نشان می دهد که فلسطینیان به هیچ قیمتی از حق خود بر سرزمین های اشغالی کوتاه نمی آیند هرچند که بهای این فداکاری گران باشد.<br>از خداوند متعال می خواهیم آنان را یاری کند و پیروزی خود را مددکار ایشان قرار دهد، و همانا که پیروزی فقط از جانب خداوند متعال و حکیم است.</p> <p class="c"> ٢٩/ ماه رمضان /١۴۴٢ هـ<br>دفتر آقای سیستانی (مدّ ظله) نجف اشرف<br><br></p>http://www.sistani.org/persian/statement/26527/پیام‌های صادره » بیانیه دفتر معظم له در باره انفجار جنایتکارانه مدرسه سید الشهدای کابل<p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p class="c">(إنا لله وإنا الیه راجعون)</p> <p style="text-align:justify;"><br> جنایت هولناکی که در روز ماه مبارک رمضان عده زیادی از دختران دانش‌آموز مدرسه سیدالشهدای کابل را به خاک و خون کشانید و شهادت ده‌ها تن و زخمی شدن شمار بیشتری را در پی داشت دل هر انسان آزاده و باوجدانی را جریحه‌دار و آکنده از غم و اندوه می‌نماید. <br> اگر چه سال‌ها است که غیرنظامیان بی‌پناه افغانستان هر از گاه یک بار مورد حملات وحشیانه گروه‌های افراطی و سنگدل واقع می‌شوند، ولی این جنایت در نوع خود کم‌نظیر و از جهاتی دردآورتر است. <br> این فاجعه جانکاه را به ملت شریف و مظلوم افغانستان به‌ویژه به خانواده‌های داغدار تسلیت عرض می‌نماییم و از خداوند متعال برای آنان صبر و شکیبایی و برای مجروحین و آسیب‌دیدگان شفای عاجل را مسألت داریم. <br> در شرایط دشوار کنونی کشور عزیز افغانستان و با توجه به احتمال قدرت گرفتن بیش از پیش گروه‌های تندرو و افراطی، اتحاد و همبستگی ملی میان همه اقوام و ملیت‌های این کشور از هر زمانی دیگر ضروری‌تر است، انتظار می رود حکومت و رهبران ملی و دینی و بزرگان جامعه افغانستان جهت حمایت از غیر نظامیان ـ به‌خصوص اقلیت‌های قومی و مذهبی ـ در مقابل ظلم وجنایت گروه‌های تروریستی چاره‌ای بیندیشند و اقدامات مناسبی را در نظر بگیرند. <br> کشورهای مسلمان و جامعه جهانی نیز وظیفه دارند ملت بی‌پناه افغانستان را در این شرایط سخت تنها نگذارند واجازه ندهند نقشه شومی را که بدخواهان برای آینده این کشور ترسیم نموده‌اند اجرا شود و در نتیجه شمار بیشتری از مردم بی‌گناه هدف حملات جنایتکارانه گروه های افراطی قرار گیرند. <br>دوام عزت و سربلندی ملت شریف افغانستان را از خداوند بزرگ خواستاریم.</p> <p class="c"><br> ۲۷ /رمضان /۱۴۴۲هـ</p> <p class="c">دفتر آیت الله سیستانی ـ نجف اشرف</p>http://www.sistani.org/persian/statement/26523/پیام‌های صادره » بیانیه دفتر مرجع عالیقدر آقای سیستانی (مدّ ظله) درباره دیدار ایشان با پاپ فرانسیس رهبر کاتولیک های جهان<p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p><br>جناب آقای سیستانی (مدّ ظله) صبح امروز با «پاپ فرانسیس» پاپ کلیسای کاتولیک و رییس دولت واتیکان دیدار کردند.<br>در این دیدار درباره چالش های بزرگی که بشریت در این دوران با آن روبروست و همچنین نقش ایمان به خداوند متعال و رسالت هایش و پایبندی به ارزش های والای اخلاقی برای غلبه بر آنها گفتگو و تبادل نظر شد.<br>حضرت آیت الله سیستانی در ادامه درباره تحمل رنج و سختی بسیاری از مردم در کشورهای مختلف از ظلم و ستم و فقر و اذیت و آزار دینی و فکری و سرکوب آزادی های اساسی و فقدان عدالت اجتماعی، و بویژه در خصوص جنگ ها و أعمال خشونت بار و محاصره اقتصادی و آوارگی و دیگر مواردی که ملت های منطقه ما ـ مخصوصاً ملت فلسطین در سرزمین های اشغالی ـ از آن رنج می برند، صحبت کردند.<br>معظم له ضمن اشاره به نقشی که سزاوار است رهبران بزرگ دینی و معنوی در کاهش این رنج ها داشته باشند، ابراز امیدواری کردند که آنها طرف های ذی ربط ـ بویژه قدرت های بزرگ ـ را نسبت به غلبه دادن جانب عقلانیت و حکمت، و کنار گذاشتن زبان جنگ، و پرهیز از توسعه طلبی در راستای منافع شخصی کشور خود به قیمت پایمال شدن حق ملت ها در زندگی آزادانه و شرافتمندانه، تشویق کنند. و همچنین بر اهمیت یکپارچگی تلاش ها برای تقویت ارزش های همدلی و همزیستی مسالمت آمیز، و همبستگی انسانی در همه جوامع بر پایه رعایت حقوق و احترام متقابل بین پیروان ادیان و گرایش های فکری مختلف تأکید کردند.<br>معظم له در ادامه ضمن تجلیل از جایگاه عراق و تاریخ باشکوه آن و خصلت های پسندیده مردم بزرگوارش با گرایش های مختلف، ابراز امیدواری کردند که به زودی رنج کنونی خود را پشت سر بگذارد. ایشان بر اهتمام و توجه خود نسبت به زندگی همراه با امنیت و صلح شهروندان مسیحی ـ همانند سایر عراقی ها ـ و دسترسی به حقوق قانونی کامل آنها تأکید کردند، و همچنین به بخشی از نقش مرجعیت دینی در امر محافظت از آنها و سایر افرادی که در سال های اخیر مورد ظلم و ستم قرار گرفتند اشاره نمودند، بویژه در زمانی که تروریست ها مناطق وسیعی از چند استان عراق را اشغال کردند و مرتکب جنایات شرم آوری شدند.<br>معظم له در پایان برای پاپ و پیروان کلیسای کاتولیک و همه بشریت دعای خیر و خوشبختی کردند، و از ایشان به خاطر تحمل رنج سفر به نجف اشرف برای انجام این دیدار قدردانی کردند.</p> <p> </p> <p class="c">21 /رجب/ 1442 هـ<br>دفتر آقای سیستانی (مدّ ظله) ـ نجف اشرف</p>http://www.sistani.org/persian/statement/26511/بایگانی » ترجمه متن استفتاء در باره مراسم عزاداری حضرت ابا عبد الله (علیه السلام) در ماه محرم سال ۱۴۴۲ هجری قمری <p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم<br />مرجع عالیقدر حضرت آیت الله سیستانی (مُدّ ظلّه)</p> <p class="r">السلام علیکم و رحمة الله و برکاته<br />با نزدیک شدن به ماه محرم الحرام و فرا رسیدن سالروز فاجعه کربلا، و با توجه به ادامه وبای کرونا و تأکید مسئولان ذی‌ربط بر ضرورت پرهیز از برپایی تجمّعات بزرگ، به‌خصوص در فضاهای سرپوشیده، بسیاری از مؤمنین که تمایل بسیاری به ادامه برپایی مراسم معمول عزاداری دارند، از آنچه سزاوار است نسبت به برگزاری مراسم سوگواری حضرت سید الشهداء (صلوات الله علیه) و خاندان و یاران آن حضرت (علیهم السلام) انجام دهند سؤال می‌کنند. مستدعی است در این زمینه راهنمایی فرمایید. با تشکر فراوان.</p> <p class="l">جمعی از مؤمنین – نجف اشرف<br /><br /></p> <p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم<br />السلام علی الحسین و علی اولاد الحسین و علی اصحاب الحسین و رحمة الله و برکاته</p> <p class="r">برای ابراز غم و اندوه در این مناسبت دردناک، و اظهار همدردی با پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و خاندان پاک آن حضرت در این مصیبت بزرگی که به اسلام و مسلمانان وارد شده است، راه‌های مختلفی وجود دارد؛ که از جمله، موارد زیر است:<br />۱ـ افزایش قابل توجه در پخش مستقیم مجالس حضرت ابا عبد الله (علیه السلام) از طریق شبکه‌های تلویزیونی و فضاهای اینترنتی؛ برای این منظور شایسته است که مراکز و مؤسسات دینی و فرهنگی، با خطیبان برجسته و مدّاحان توانا هماهنگی به عمل آورند، و نیز مؤمنان را تشویق کنند تا در خانه های خود و جاهایی مانند آن، به برنامه‌های سخنرانی و مداحی گوش فرا داده و از آنها استفاده کنند.<br />۲ـ برگزاری مجالس خانگی در ساعت‌های معینی از شب یا روز؛ به گونه‌ای که تنها افراد خانواده و کسانی که با ایشان رفت‌وآمد دارند در آن حضور یابند و به برخی از برنامه‌های عزاداری، هر چند مجالسی که به صورت مستقیم از شبکه‌های ماهواره‌ای یا در فضاهای اینترنتی پخش می‌شود، گوش بسپارند.<br />اما در مجالس عمومی، باید همه ضوابط بهداشتی با دقت تمام رعایت گردد؛ بدین معنا که فاصله اجتماعی بین حاضران منظور شود و ماسک‌های بهداشتی و دیگر لوازم بازدارنده از گسترش ویروس کرونا مورد استفاده قرار گیرد.<br />در این مورد همچنین لازم است به تعداد مجاز حاضران برابر با ضوابطی که مقامات ذی‌ربط تعیین می کنند، اکتفا شود، که البته این موضوع با توجه به برگزاری مراسم در فضاهای سرپوشیده یا باز، و بسته به میزان گسترش ویروس در شهرهای مختلف، تفاوت دارد.<br />۳ـ پخش و توزیع پردامنه نمادهای عاشورایی، و برافراشتن پرچم‌ها و قطعات سیاه رنگ در میدان‌ها و خیابان‌ها و کوچه‌ها و دیگر فضاهای عمومی، با رعایت عدم تعرض به حرمت اموال و املاک خصوصی و مانند آن، و تبعیت از قوانین جاری در کشور. البته مناسب است که در این نمادها، بخش‌هایی از سخنان حضرت امام حسین (علیه السلام) در نهضت بزرگ اصلاح‌طلبانه آن حضرت و شاهکارهای اشعار و متون گفته‌شده پیرامون فاجعه کربلا آورده شود.<br />در زمینه خوراکی‌های مرسوم به این مناسبت، ضرورت دارد که شرایط بهداشتی لازم در تولید و توزیع آنها مد نظر قرار گیرد؛ هر چند رعایت این مسائل موجب گردد که برای جلوگیری از شلوغی در زمان توزیع، تنها به تهیه غذای خشک و رساندن آن به خانه‌های مؤمنان بسنده شود.</p> <p class="r">خداوند همه را در راه احیای این مناسبت مهم و اقامه عزای سرور جوانان بهشتی (صلوات الله و سلامه علیه) برابر با شرایط موجود موفّق بفرماید؛ انه ولیُّ التوفیق.</p> <p class="c">۹ ذی الحجه ۱۴۴۱ هـ.ق<br />دفتر آقای سیستانی (مُدّ ظلّه)– نجف اشرف</p> <p class="c"><a href="/files-new/Archeives/1441h/9-12-1441h(f).pdf">نسخة PDF</a></p>http://www.sistani.org/persian/archive/26454/پرسش و پاسخ » لطفا همه احکام قربانی مستحب را توضیح دهید.<div style="background-color:#ffd;color:maroon;">لطفا همه احکام قربانی مستحب را توضیح دهید.<div>۱- قربانی کردن برای تمام افرادی که توانایی آن را دارند استحباب مؤکد دارد هرچند حاجی نباشند. ۲- اگر شخصی پول قربانی را داشته باشد ولی نتواند حیوان برای ذبح کردن تهیه کند مستحب است قیمت آن را صدقه بدهد. ۳- مکلف می تواند برای خود و خانواده اش فقط یک حیوان قربانی کند. ۴- قربانی کردن یک حیوان توسط دو یا چند نفر به طور مشترک جایز است، مخصوصاً اگر حیوان برای قربانی کردن کمیاب باشد وقیمت آن بالا باشد. ۵- بهترین زمان برای قربانی کردن بعد از طلوع آفتاب روز عید قربان وپس از سپری شدن زمان کافی برای خواندن نماز عید است. ۶- استحباب قربانی کردن برای کسانی که در سرزمین منا هستند تا ۴ روز، و برای سایر افراد تا ۳ روز ادامه دارد هرچند احتیاط مستحب است در روز عید قربانی کنند. ۷- حیوان قربانی باید شتر یا گاو یا گوسفند (یا بز) باشد، و بنابر احتیاط واجب قربانی کردن شتر زیر ۵ سال، و گاو و بز زیر ۲ سال و گوسفند زیر ۷ ماه کافی نیست. ۸- قربانی کردن حیوان مریض یا لاغر یا معیوب اشکال ندارد. ۹- کسی که حیوانی را قربانی می کند می تواند یک سوم آن را برای خودش بردارد، و یک سوم دیگر را به هر مسلمانی که می خواهد بدهد، و احتیاط مستحب است یک سوم باقی مانده را به فقیرهای مسلمان صدقه بدهد. ۱۰- مستحب است پوست قربانی صدقه داده شود، و دادن آن به قصاب به عنوان اجرت برای ذبح مکروه است. ۱۱- قربانی کردن از عقیقه کفایت می کند. ۱۲- قربانی کردن برای میت با قصد رجاء اشکال ندارد. ۱۳- قربانی کردن یک حیوان برای دو یا چند نفر مانعی ندارد. http://www.sistani.org/persian/qa/26452/بایگانی » توضیحاتی در باره رؤیت هلال با چشم مسلح<p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p class="r"><br /><span class="b">سؤال</span>: <br />بسیاری از فقها چنین فتوا داده‌اند که «رؤیت هلال با چشم مسلّح، نه برای بیننده و نه برای دیگران، اعتباری ندارد»؛ اکنون برای بعضی این پرسش پیش می‌آید که با توجه به اطلاق «رؤیت» مذکور در متون روایی مانند «صُم للرؤیة و أفطر للرؤیة» که شامل رؤیت با چشم مسلّح و غیرمسلّح می‌شود، و ناممکن بودن رؤیت با چشم مسلّح در عصر معصومین علیهم‌السلام به اطلاق آن خدشه‌ای وارد نمی‌کند، وجه این فتوا چیست، و چرا بر خلاف بسیاری از موضوعات شرعی که در تشخیص آنها به ابزار نوین توجه می‌شود، نباید در رؤیت هلال بر این ابزار اعتماد کرد؟</p> <p class="r"><br /><span class="b">پاسخ</span>: <br />این یک بحث تخصصی است که برخی از زوایای آن جز برای متخصصان روشن نمی‌شود، اما تا جایی که برای دیگران نیز قابل فهم باشد، نکاتی را یادآور می‌شویم و چنین می‌گوییم که: قرآن کریم دلالت بر این دارد که «هلال هر ماه» به عنوان «شاخص زمان» قرار داده شده است تا عموم مردم در کار دین و دنیای خود بر آن تکیه کنند. خداوند متعال فرموده است: «یَسألونک عن الأهلّة، قُل هیَ مَواقیتُ للنّاسِ و الحَجّ» وآن چیزی که شایسته است میقات و شاخص زمان برای عموم مردم باشد، همان هلالی است که به گونه قابل رؤیت با چشم عادی در افق محلیِ هر منطقه نمایان می‌شود؛ اما اگر این هلال تنها با دوربین دیده می شود، صلاحیت آن را ندارد که به عنوان شاخص زمان برای عموم مردم تلقی گردد. <br />به دیگر سخن، در هر ماه، هلال شب اول و وضعیت آن در شب‌های پس از آن، حکم عقربه ساعت را دارد و همان طور که عقربه‌های ساعت با گردش دوَرانی خود زمان‌های مختلف روز و شب را نشان می‌دهند، صورت‌های گوناگون ماه هم که در شب‌های پیاپی، قسمت روشن آن بیشتر و بیشتر می‌شود و سپس این بخش روشن از نیمه ماه رو به کاهش می‌گذارد تا اینکه به محاق می‌رود، همین حالت را دارد و یک شب‌شمار آسمانی برای ماه قمری محسوب می شود و از این جهت باید رؤیت آن به گونه‌ای باشد که برای عموم مردم قابل احراز بوده و به ابزار خاصی برای آن احتیاج نداشته باشند. <br />بدین سان معلوم می‌شود که اعتماد نکردن به رؤیت با تلسکوپ و ابزارهایی نظیر آن در اثبات اول ماه، نه از جهت بی‌اعتنایی به ابزارهای نوین در تشخیص موضوع حکم شرعی، بلکه از این جهت است که آنچه موضوع حکم شرعی قرار گرفته چیزی است که باید وجود آن برای عموم مردم قابل تشخیص باشد و هر کسی که از چشمی سالم بهره دارد، حتی روستایی‌ها و صحرانشینان و ساکنان کوهپایه‌ها که برای تشخیص برآمدن هلال در افق، ابزاری جز چشم خود ندارند، بتوانند از آن استفاده کنند. <br />از یک جهت می‌توان این موضوع را به مسأله یکی از موجبات جنابت، یعنی خروج مایع منی از مرد تشبیه کرد؛ بدین ترتیب که در صورت عمل جراحی و برداشتن غدّه پروستات، در هنگام مقاربت، منی به مثانه برمی‌گردد و پس از استهلاک در بول، با آن بیرون می‌آید، و اگر از ادرار آن فرد آزمایش بگیرند، با کمک ابزارهای آزمایشگاهی معلوم می‌شود که در ادرار وی اسپرم‌های زنده وجود دارد، اما به رغم این مطلب، در باره وی حکم به وجوب غسل نمی‌شود؛ زیرا دلیل وجوب غسل خروج مایع منی می‌باشد و این امری است که تحقق نیافته و وجود اسپرم در ادراری که به آزمایشگاه سپرده شده، تأثیری در حکم ندارد؛ چرا که موضوع وجوب غسل تحقق پیدا نکرده است. <br />مورد مشابه دیگر وقتی است که کسی از شهر خود بیرون برود و آن قدر از آن فاصله بگیرد که ساکنان شهر جز با دوربین و ابزارهایی مانند آن نتوانند وی را ببینند و او جز با ادواتی که صدای دور را به گوش می‌رساند نتواند آواز اذان شهر خود را بشنود، اما حکم شرعی در مسأله حد ترخّص، ارتباطی به این ادوات و وسایل ندارد، بلکه آن فرد هنگامی به حد ترخّص می‌رسد که همشهریان او با چشم عادی او را نبینند و بنا به قولی، وی با گوش عادی خود صدای اذان شهر را نشنود؛ زیرا موضوعِ حکمِ نمازِ قصر و جوازِ افطار در ماه رمضان، صِرف دور شدن به همین مقدار از شهر است، نه عنوان دیده نشدن وی و نشنیدن صدای اذان. <br />از دیگر موارد مشابه اینکه اگر ماهی را از خونی که در آن است ـ و البته خوردنش حرام است اما پاک است ــ پاکیزه نماید, سپس با ذره‌بین ذرات بسیار کوچکی از خون را که با چشم عادی قابل دیدن نیست در آن ببیند، این امر شرعاٌ مانع از خوردن آن ماهی نمی‌شود چون موضوع حکم به حرمت چیزی است که در نظر عرف خون به حساب آید؛ و ذراتی که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود این گونه نیست. <br />بنابراین، موارد یادشده با دیگر مواردی که شاید در تحقق موضوع حکم شرعی یا احراز آن بتوان بر ابزارهای نوین تکیه کرد، تفاوت دارند؛ نمونه‌های تأثیر داشتن این ادوات و وسایل از این قبیل است: <br />۱. وقتی که کسی در ملاقات آب یک ظرف با نجاست تردید دارد و با چشم عادی نجاستی را در آب نمی‌یابد، اما هنگامی که با ابزارهای کاربردی، ذرّه‌ای از نجاست را پیدا می‌کند؛ در این صورت، حکم به تنجّس آب می‌شود؛ چرا که موضوع حکم تنجّس، ملاقات حتی با اندکی از نجاست است و اکنون او توانسته است با ذره‌بین آن را احراز کند. <br />۲. وقتی که کسی به چیزی ـــ مانند اندام زن نامحرم ـــ که نظر بدان حرمت دارد، از راه دور با دوربین یا ابزاری مانند آن نگاه کند؛ گناهکار خواهد بود؛ زیرا موضوع حرمت نگاه است، و این نظر و نگاه اکنون با ابزار تحقق پیدا کرده است. <br />۳. وقتی که فردی با ابزار نوین استراق سمع، به تجسس بپردازد، در این صورت وی مرتکب فعل حرام شده است؛ چون موضوع حرمت، نه گوش سپردن بدون ابزار، بلکه عنوان «تجسّس» است. <br />۴. وقتی که شوهر زن بارداری فوت می‌کند و بخواهند پس از کنار گذاشتن سهم جنین، میراث متوفی را میان دیگر ورثه تقسیم کنند، اگر ابزاری مانند سونوگرافی را برای تشخیص وضعیت جنین، اعم از یک قلو یا دوقلو بودن یا مذکر و مؤنث بودن به کار گیرند، نتیجه آن مورد توجه قرار می‌گیرد؛ زیرا موضوع حکم، یعنی وجوب کنار گذاشتن سهم حمل از میراث متوفی پیش از تقسیم آن، مترتب بر یکی یا دوتا بودن جنین و پسر یا دختر بودن آن است، و اگر بتوان این امر را با ابزارهای مدرن تشخیص داد، باید بر اساس آن عمل شود. <br />۵. وقتی که در تشخیص پدر یک نوزاد تردیدی پیدا شود و وی تحت آزمایش ژنتیک DNA قرار گیرد و ژن او با یکی از افراد هماهنگ باشد، بر همان اساس حکم خواهد شد؛ چرا که موضوع حکم فرزندی، عبارت از زایش از صلب یک مرد است که در فرض یادشده با این آزمایش قابلیت شناسایی دارد و بنابراین، احکام پدر و فرزندی بر وی جاری می‌شود. <br />در نتیجه، تفکیک میان مواردی که می‌توان ابزارهای نوین دید و یا شنود و مانند آن را برای بعضی از آنها به کار گرفت، و مواردی که نباید به آنها توجه کرد، بسته به اختلاف در موضوع حکم شرعی است، و فقیه جز پایبندی و تقیّد به آنچه از ادله استفاده می‌کند چاره‌ای ندارد. <br />در خصوص هلال، بیشتر فقها از تعبیر «مَواقیت للنّاس» برای هلال، در آیه شریفه، این گونه استفاده کرده‌اند که هلال یک ابزار عمومی سنجش زمان است که تمامیِ مردم می‌توانند به آن مراجعه کنند و امور معیشت و دیانت خود را با آن سامان دهند، نه اینکه شاخصی باشد که تنها بعضی از مردم توان استفاده از آن را دارند و بعضی دیگر جز با مراجعه به کسانی که از ابزارهای لازم برای دیدن هلال بهره‌مند هستند، نتوانند از آن استفاده کنند. <br />بدین ترتیب، معلوم می‌شود که اگر در عصر معصومین علیهم‌السلام هم دانشمندان موفق به ساخت تلسکوپ شده بودند، حضرات معصومین علیهم‌السلام رؤیت هلال با استفاده از آن را معتبر نمی‌دانستند؛ این البته نه به معنای چشم‌پوشی از کمک گرفتن از آلات و وسایل مدرن، بلکه بدین معنا است که هلال تا زمانی که برای عموم مردم نمایان نشده باشد، به عنوان شاخص زمانیِ آنان تعیین نشده است. <br />با این قرینه، مشخص می‌شود که رؤیت یادشده در متونِ رواییِ مربوط به روزه و افطار، تنها طریقی برای نمایان شدن هلال در افق هر منطقه، به گونه‌ای است که برای عموم مردم و با چشم غیرمسلّح قابل دیدن باشد، و از آن عبارت هیچ اطلاقی برای شمول رؤیت با دوربین فهمیده نمی‌شود. <br />وانگهی، اگر مبنا را چنین تصور کنیم که مناط در فرا رسیدن ماه جدید، نمایان شدن هلال در افق به گونه‌ای باشد که هرچند با مجهزترین تلسکوپ‌ها و دوربین‌ها دیده شود، در این صورت باید گفت بسیاری از موارد روزه و افطار و حج و دیگر اعمال پیامبر(ص) و ائمه(ع) که باید در روزهای خاصی از ماه صورت بگیرد، در ایام حقیقی خود نبوده؛ چرا که آن حضرات علیهم‌السلام در تشخیص روز اول ماه‌های قمری بر رؤیت با چشم معمولی اعتماد داشته‌اند، در حالی که ایشان نیز مانند بسیاری دیگر از مردم عصر خود، می‌دانسته‌اند که ماه شب اول به‌ندرت با چشم عادی و به صورت آشکار و در ارتفاع بالا دیده می‌شود، مگر اینکه در شبِ پیش از آن با ابزاری قوی ـــ در صورت موجود بودن ـــ قابل دیده شدن باشد. چگونه است که نه از ایشان و نه از دیگران، مطلبی در این باره نرسیده است که وقتی ماه برای اولین بار بلند و نمایان است، باید آن را ماه شب دوم تلقی کرد؟!</p> <p class="c"><br /><span class="b">دفتر آقای سیستانی ـ نجف اشرف</span></p> <p class="c"><a href="/files-new/Archeives/1441h/02-10-1441h(F).pdf"><span class="b">فایل PDF</span></a></p>http://www.sistani.org/persian/archive/26446/بایگانی » استفتاء درباره روزه ماه رمضان در روزهای انتشار ویروس کرونا<p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p class="c">دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی سیستانی (دام ظله)</p> <p>سلام علیکم</p> <p>ماه مبارک رمضان در حالی نزدیک می‌شود که ویروس کرونا همچنان در مناطق مختلف جهان در حال انتشار است. برخی از پزشکان برای کاهش احتمال ابتلا به این ویروس خطرناک، نوشیدن آب را در فاصله‌های نزدیک توصیه می‌کنند؛ زیرا کمبود آب موجب کاهش سیستم ایمنی و دفاعی بدن می‌شود، و در صورت رسیدن ویروس به گلوی خشک، شرایط مساعدی برای انتقال آن به دستگاه تنفسی فراهم می‌شود، در حالی که نوشیدن مکرر مایعات به انتقال ویروس به معده و از بین بردن آن کمک می‌کند.</p> <p>آیا مطالب ذکرشده موجب می‌شود که امسال روزه ماه رمضان از مسلمانان ساقط شود؟</p> <p class="c"> ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ</p> <p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p>وجوب روزه ماه مبارک رمضان یک تکلیف فردی است، و هر کس شرایط وجوب روزه را دارا باشد با صرف نظر از وجوب یا عدم وجوب آن بر دیگران، موظف است روزه بگیرد.</p> <p>بنابراین اگر مسلمانی وارد ماه رمضان آینده شود و ترس آن را داشته باشد که در صورت روزه گرفتن به بیماری کرونا مبتلا خواهد شد هرچند تمام اقدامات پیشگیرانه و احتیاطی را مراعات کند، نسبت به هر روز که چنین ترسی وجود داشته باشد وجوب روزه از او ساقط می‌گردد و بعدا باید قضا کند، ولی اگر بتواند با مراعات اقدامات احتیاطی احتمال ابتلا به بیماری را کاهش دهد تا آنجا که ازنظر عقلا دیگر چنین احتمالی مورد اعتنا نباشد، و لو به اینکه در خانه بماند و از اختلاط با دیگران در فاصله نزدیک پرهیز کند و از ماسک و دستکش استفاده کند و دست‌هایش را مکرراً ضدعفونی کند، و انجام این کارها او را در مشقت شدید و فوق‌العاده قرار ندهد، در این صورت وجوب روزه از او ساقط نمی‌گردد.</p> <p>و اما اینکه گفته شد برخی از پزشکان جهت جلوگیری از کاهش آب بدن و خشکی گلو، نوشیدن مکرر آب در فاصله زمانی نزدیک به هم را توصیه می‌کنند، چراکه عارض شدن این دو امر احتمال ابتلا به ویروس کرونا را افزایش می‌دهد؛ این مطلب ـ بر فرض صحت ـ مانع از وجوب روزه نمی‌شود، مگر برای کسی که پس از رسیدن این مطلب به او بر خود بترسد که اگر روزه بگیرد به این بیماری مبتلا خواهد شد و راهی برای کاهش احتمال ابتلا وجود نداشته باشد به طوری که [عنوان] ترس از بیماری بر او صدق نکند ـ هرچند با ماندن در خانه و به کارگیری سایر اقدامات احتیاطی یادشده ـ و اما افراد دیگر باید روزه بگیرند. و چه بسا ممکن است شخص روزه‌دار پیش از سحر با مصرف سبزیجات و میوه‌های سرشار از آب ـ مانند خیار و هندوانه ـ کاهش آب بدنِ ناشی از روزه‌داری را جبران کند؛ همچنان که می‌تواند با جویدن آدامسِ بدون شکر از خشک شدن گلو جلوگیری کند ـ البته به شرط اینکه ذرات آدامس پس از جدا شدن وارد حلق نشود ـ چراکه جویدن آدامس باعث افزایش ترشح بزاق دهان می‌شود و بلعیدن بزاق دهان در حال روزه بلامانع است.</p> <p> بنابراین افرادی که می‌توانند کار خود را در ماه رمضان رها کنند و در منزل باقی بمانند و از ابتلا به ویروس در امان باشند، وجوب روزه از آنان ساقط نمی‌شود؛ ولی افرادی که ـ بنا به هر دلیلی ـ نمی‌توانند کار خود را رها کنند اگر به واسطه نخوردن آب در فاصله‌های زمانی نزدیک در روز، ترس از ابتلا به کرونا داشته باشند و راه دیگری برای در امان بودن از آن نداشته باشند، روزه بر آنان واجب نیست، ولی با این وجود مجاز به روزه خواری درملأ عام هم نیستند. بدون شک روزه ماه رمضان یکی از مهم ترین فریضه‌های شرعی است و ترک آن بدون داشتن عذر واقعی جایز نیست، و هر شخص نسبت به وضعیت خود آگاه تر است که آیا عذر واقعی برای ترک روزه دارد یا خیر؟</p> <p>خلاصه کلام اینکه وجوب روزه در ماه رمضان از کسی ساقط می‌شود که عذر شرعی داشته باشد، مانند بیمار و کسی که به خاطر نصیحت پزشک ـ مثلاً ـ بر خود بترسد که روزه گرفتن موجب ابتلایش به بیماری شود و اقدامات پیشگیرانه و احتیاطی که او را از ابتلا به بیماری ایمن سازند برایش میسّر نباشد، و در غیر این صورت باید این اقدامات را انجام دهد و مجاز به ترک روزه نیست.</p> <p>والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته</p> <p> </p> <p class="c">17/ شعبان/ 1441 هـ</p> <p class="c">دفتر مرجع عالیقدر آقای سیستانی (مُدّ ظلّه)/نجف اشرف</p>http://www.sistani.org/persian/archive/26416/بایگانی » استفتاءاتی درباره تجهیز فوت شدگان ویروس (کرونا)<p class="c"><span class="b">بسم الله الرحمن الرحیم</span><br /><span class="b">دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی سیستانی (دام ظله)</span></p> <p><br />سلام علیکم<br />لطفاً به استفتاءات زیر درباره متوفیان ویروس کرونا پاسخ دهید:<br />1ـ اگر مسلمانی به سبب ابتلا به ویروس کرونا فوت کند، آیا واجب است همانند سایر اموات غُسل داده شود، یا تیمم او کفایت می‌کند؟ و اگر مقامات مسئول اجازه تیمم را هم ندهند، بلکه میّت را درون کیسه‌های مخصوص همراه با مواد شیمیائی محافظ قرار دهند و قبل از دفن به کسی اجازه باز کردن کیسه را ندهند، در این صورت چه کار باید کرد؟<br />2ـ اگر حنوط میّت با مالیدن کافور به قسمت‌های هفت‌گانه از بدن او ممکن نباشد، آیا جایگزینی برای آن وجود دارد؟<br />3ـ آیا تکفین میّت با پارچه‌های سه‌گانه واجب است؟ و اگر مقامات برای تکفین او اجازه باز کردن کیسه مخصوص را ندهند چه کار باید کرد؟<br />4ـ در بعضی از کشورهای غیر اسلامی اجساد متوفیان ویروس کرونا سوزانده می‌شود، آیا بستگان میّتِ مسلمان می‌توانند اجازه چنین کاری را بدهند یا ـ در صورت امکان ـ وظیفه دارند مانع از سوزاندن جسد میّت شوند؟<br />5ـ قرار دادن میّت درون تابوت و دفن تابوت زیر خاک چه حکمی دارد؟<br />6ـ افراد متخصص می‌گویند که دفن فوت شدگان ویروس کرونا در قبرستان‌های عمومی شهر مانعی ندارد، و نیازی به اتخاذ تدابیر ویژه، ازجمله دفن میّت در مکان عمیق و مانند آن نیست؛ زیرا این ویروس به طور معمول برای ادامه بقای خود به سلول‌های زنده نیاز دارد، و پس از مرگ شخص مبتلا ممکن است تا چند ساعت باقی بماند ولی راهی برای خروج از جسد میّت ندارد و درنتیجه تلف می‌شود؛ بنابراین به کارگیری احتیاط‌های پزشکی مانند استفاده از دستکش و ماسک به هنگام انتقال و دفن میّت کافی است، و بعد از دفن جای نگرانی بابت انتقال ویروس به دیگران وجود ندارد.<br />در چنین شرایطی ممانعت از دفن فوت شدگان ویروس کرونا در قبرستان‌های عمومی شهر ـ هرچند در گوشه‌ای از قبرستان ـ برخلاف وصیت میّت و خواسته بستگان او چه حکمی دارد؟</p> <p> </p> <p class="c"><span class="b">بسم الله الرحمن الرحیم</span></p> <p>1ـ در مواردی که غُسل دادن میّت به سبب ترس از انتقال ویروس ممکن نیست، اگر تیمم دادن او توسط انسان زنده ـ هرچند با استفاده از دستکش ـ میسّر باشد، باید همین کار را انجام دهند؛ و اگر تیمم هم میسّر نباشد یا مقامات ذی ربط از آن ممانعت کنند، میّت را بدون غُسل و تیمم دفن کنند.<br />2ـ در چنین شرایطی حنوط ساقط می‌شود و جایگزینی ندارد.<br />3ـ واجب است میّت را با سه پارچه مخصوص کفن کنند هرچند از روی کیسه باشد، و اگر تکفین میّت با تمام آنها میسّر نبود، به مقداری که میسّر است او را کفن کنند مانند ازار (سرتاسری) که تمام بدن را می‌پوشاند.<br />4ـ سوزاندن جسد میّتِ مسلمان جایز نیست، و بستگان او و سایر افراد وظیفه دارند از این کار ممانعت کنند و نسبت به دفن میّت طبق موازین شرع مقدس اصرار ورزند.<br />5ـ این کار جایز است، ولی در صورت امکان میّت را به پهلوی راست و رو به قبله درون تابوت بخوابانند همانند زمانی که او را در خاک دفن می‌کنند.<br />6ـ در فرض استفتاء ممانعت از دفن میّت در قبرستان‌های عمومی شهر جایز نیست، و مقامات ذی ربط موظفند تسهیل این امر را فراهم کنند. والله العالم.</p> <p class="c"><br /><span class="b">3/ شعبان/ 1441 هـ</span><br /><span class="b">دفتر مرجع عالیقدر آقای سیستانی (مُدّ ظلّه)/</span><span class="b">نجف اشرف</span></p>http://www.sistani.org/persian/archive/26407/بایگانی » استفتاءاتی درباره ویروس کرونا<p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p class="r">دفتر مرجعیت عالیقدر شیعه آقای سید علی سیستانی (دام‌ظله)</p> <p>سلام علیکم</p> <p class="r">ویروس کرونا در بسیاری از کشورهای جهان در حال فراگیر شدن است و روز به روز بر شمار افراد مبتلا به آن افزوده می‌شود، و موضع مرجعیت عالی دینی درباره این ویروس خطرناک برای ما روشن است (وجوب پیروی از دستورالعمل های صادر شده از سوی نهادهای ذی ربط با هدف پیشگیری از شیوع ویروس، از جمله ممنوعیت برپایی هرگونه تجمع و حضور در آن با هر هدفی که دایر شده باشد)؛ در این باره سؤالاتی خدمت مرجع تقلید عالیقدر داریم که از ایشان درخواست می‌کنیم به آنها پاسخ دهند:<br />1ـ آیا لازم است از هرگونه تماس بدنی با افراد مشکوک به کرونا، اعم از دست دادن و روبوسی کردن و مانند اینها، اجتناب کرد؟ <br />و آیا اختلاط با این افراد بدون رعایت کردن اقدامات پیشگیرانه مانند استفاده از ماسک و دستکش، جایز است؟<br />2ـ اگر شخصی به این بیماری مبتلا شود یا برخی از علائم مشکوک به کرونا را داشته باشد، آیا جایز است با کسانی که از وضعیت او اطلاع ندارند اختلاط کند؟ <br />و اگر این کار را انجام داد و مسبّب انتقال ویروس شد در قبال آنان چه مسؤولیتی بر عهده دارد؟<br />3ـ اگر شخصی از کشوری می‌آید که ویروس کرونا در آن فراگیر شده است یا اینکه خودش با بیماران مبتلا در ارتباط بوده است، آیا واجب است برای اطمینان از عدم ابتلا به ویروس، خودش را در منزل قرنطینه کند یا به مراکز پزشکی معرفی کند؟<br />4ـ آیا مصرف کردن حقوق شرعی، اعم از زکات و خمس، برای تهیه کردن وسایل ضروری برای پیشگیری و درمان مبتلایان مانند دستکش، ماسک، مواد شوینده و ضد عفونی کننده و دارو، جایز است؟<br />5ـ در این شرایط سخت که مؤمنین با خطرات این ویروس مواجه هستند، چه توصیه‌ای برای آنان دارید؟</p> <p class="l"><br />جمعی از مؤمنین    </p> <p class="c"><br />بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p class="r">1ـ کسی که می‌ترسد تماس بدنی با دیگران یا اختلاط با آنها موجب سرایت این بیماری به خودش شود و درنتیجه متحمل ضرر بسیار زیادی شود ـ هرچند منجر به مرگش نشود ـ لازم است از این کارها اجتناب ورزد، مگر اینکه به سبب رعایت کردن تدابیر احتیاطی لازم مانند ضدعفونی کردن و استفاده از ماسک مناسب و دستکش پزشکی، مطمئن شود که بیماری به او سرایت نخواهد کرد.<br />و در صورتی که موارد مذکور را رعایت نکند و به مرضی که از آن واهمه داشت مبتلا گردید، از نظر شرعی معذور نخواهد بود.<br />2ـ اختلاط او با دیگران به طوری که احتمال انتقال ویروس به آنان وجود داشته باشد جایز نیست، و اگر چنین کاری انجام دهد و موجب ابتلای کسانی شود که از وضعیت او اطلاع ندارند، ضامن ضررهایی است که به آنها وارد می‌شود، و اگر به همین سبب کسی براثر ابتلا به این بیماری فوت کند باید دیه‌اش را بپردازد.<br />3ـ بله، این شخص موظف است ضمن رعایت دستورالعمل های صادر شده از نهادهای ذی ربط، موارد مذکور را انجام دهد.<br />4ـ مصرف کردن سهم «سبیل الله» از زکات، و سهم امام (علیه السلام) از خمس در این موارد، با رعایت ضوابط شرعی بلامانع است.<br />5ـ مؤمنان بزرگوار را به امور زیر توصیه می‌کنیم:<br />الف) پناه بردن به خداوند متعال و تضرّع و استغاثه به درگاه او برای دفع این بلا، و اکثار در انجام دادن کارهای نیک مانند صدقه دادن به فقرا، کمک به افراد ناتوان، خواندن قرآن مجید و دعاهای روایت شده از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت مطهرشان (علیهم السلام).<br />ب) بر حذر بودن به تناسب حجم این بیماریِ همه گیر بدون ایجاد آشفتگی و اضطراب، و رعایت کامل عوامل پیشگیری و درمان طبق آنچه اهل اختصاص مقرر کرده‌اند، به دور از روش‌های غیرعلمی.<br />ج) تلاش برای آگاه کردن دیگران از خطرات کوچک شمردن این ویروس، و ترغیب آنها به رعایت دستورالعمل های صادره از سوی نهادهای ذی ربط و عدم تخلف از آن.<br />د) کمک به خانواده‌هایی که به دلیل تعطیلی مشاغل و محدودیت رفت و آمد از وضع موجود متضرر شده‌اند.<br />ه) مراقبت از مبتلایان صرف نظر از انتساب‌های دینی و مذهبی، و تلاش برای تسلّی دادن و برآورده کردن نیازهایشان.<br />خداوند هرگونه بدی و بلا را از همه دور گرداند.</p> <p class="c">و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته </p> <p class="c"> 27 / رجب / 1441 هـ <br /> دفتر مرجع عالیقدر آقای سیستانی (مُدّ ظلّه) نجف اشرف</p>http://www.sistani.org/persian/archive/26399/بایگانی » پاسخ دفتر معظم له در تقدیر از خدمات پزشکان و پرستاران به بیماران ویروس کرونا<p class="c">بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p class="r">دفتر مرجعیت عالیقدر شیعه آقای سید علی سیستانی (دام ظله) <br />سلام علیکم <br />همان طور که می دانید در روزهای اخیر بر اثر انتشار ویروس کرونا بسیاری از مردم به آن مبتلا شدند، و کادرهای پزشکی و پرستاری و افراد داوطلب در بیمارستان ها و مراکز درمانی بی وقفه برای بهبود حال مبتلایان و بیماران مشکوک به کرونا در تلاش هستند، و بر اثر ارتباط آنها با بیماران همواره در معرض انتقال ویروس قرار می گیرند و سلامت یا چه بسا زندگی خودشان را به خطر می اندازند، مرجعیت دینی در این باره چه پیامی برای آنها دارد؟</p> <p class="c"> </p> <p class="c"><br />بسم الله الرحمن الرحیم</p> <p class="c">معالجه بیماران و مراقبت از آنها و انجام دادن امور مربوط به ایشان یک واجب کفائی بر پزشکان و کادر پرستاران و تمام کسانی است که اهلیت انجام این کارهای مهم را دارند، و مسئولان ذی ربط موظف هستند تمامی تجهیزات مورد نیاز جهت حفاظت آنان از خطرات ابتلا به این بیماری را فراهم کنند، و در صورت تعلل در این وظیفه هیچ عذری از آنان پذیرفته نیست. <br />بدون شک اقدامات این عزیزان - علی رغم تمامی چالش ها و مشکلات پیش رو - عملی بزرگ و تلاشی گرانقدر است که نمی توان برای آن قیمتی تعیین کرد، و چه بسا اهمیت کار آنها نزدیک به دفاع رزمندگان قهرمان از کشور و ملت در خطوط مقدم باشد. <br />به تأکید خداوند تبارک و تعالی تلاش این بزرگواران را در دنیا ارج می نهد و پاداش آن را در آخرت عطا می فرماید، بلکه امید می رود هر کس از آنها جان خود را در این راه فدا کند در روز قیامت به او پاداش و جایگاه شهید داده شود. ما از آنها به خاطر این اقدامات انسانی تشکر و قدردانی می کنیم، و از خداوند متعال می خواهیم آنها را از هر بدی محفوظ بدارد. انه سمیع علیم.</p> <p class="c">21- رجب - 1441هـ</p> <p class="c">دفتر مرجع عالیقدر آقای سیستانی (مُدّ ظلّه) نجف اشرف</p>http://www.sistani.org/persian/archive/26389/بایگانی » توصیات دفتر معظم له در شهر مقدس قم درباره بیماری (کرونا)<p class="c"><img src="/files-new/Archeives/1441h/9-7-1441h.jpeg" alt="" /></p>http://www.sistani.org/persian/archive/26387/