پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانی

کتب فتوایی » توضیح المسائل جامع جلد (4)

نفقات ← → در اختیار گرفتن «بچّۀ پیدا شده بی‌سرپرست»

بعضی از حقوق فرزندان

مسأله 415. کسی که تربیت و سرپرستی فرزند شرعاً بر عهدۀ اوست، واجب است نسبت به آشنایی فرزند خویش با معارف دین و عقائد حقّۀ شیعۀ اثناعشری از توحید، نبوت، ولایت، معاد و قیامت و... اهتمام ورزد و با در نظر گرفتن سن و استعداد و ظرفیتش، وی را به تدریج با معارف اصلی دین آشنا نماید.
همین طور، باید به تربیت دینی فرزند خویش اهمیّت دهد و به تدریج زمینه را برای یادگیری مسائل شرعی و انجام واجبات دینی همچون نماز،[1] روزه،[2] حجاب و ترک محرّمات فراهم سازد.
شایان ذکر است، اگر نسبت به امور دینی فرزند خویش، کوتاهی کند و بر اثر آن، فرزندش نسبت به دین، عقاید اسلامی، مسائل شرعی بی‌تفاوت شود، در پیشگاه الهی شرعاً مسؤول می­باشد.
مسأله 416. کسی که تربیت و سرپرستی فرزند بر عهدۀ ‌اوست، باید فرزند خویش را از آنچه موجب فساد عقیده و نقص در ایمان یا فساد اخلاق و رفتارش می­شود و نیز اعمالی که شرع مقدّس به هیچ عنوان راضی به واقع شدن آنها - حتّی از افراد غیر مکلّف - نمی­باشد باز دارد؛
اعمالی مانند ارتکاب فحشا، آشامیدن مسکرات، سخن‌چینی و همین طور بنابر احتیاط واجب، غیبت و غنا و موسیقی لهوی[3] از این قبیل محسوب می‌شود.[4]
مسأله 417. کسی که سرپرستی و تربیت فرزند به عهدۀ اوست، باید وی را از انجام هر کار که موجب هلاکت او شده یا باعث وارد آمدن ضرر و زیان فوق‌العاده و مهمّی - همچون نقص یا از بین رفتن عضو یا برخی از حواس - نسبت به وی می‌گردد، باز دارد؛
بلکه بنابر احتیاط واجب، این حکم شامل هر گونه ضرر عقلایی می‌شود، هرچند به حدّ هلاکت یا نقص عضو و قطع عضو نرسد.
مسأله 418. کسی که سرپرستی و تربیت فرزند به عهدۀ اوست، ‌می‌تواند وی را به فرد مورد اعتماد و امینی بسپارد تا به وی کار و صنعت، خواندن و نوشتن و ریاضی یا علوم دیگری بیاموزد که برای دین و دنیای او سودمند است و باید نسبت به هرآنچه موجب فساد عقائد یا اخلاق وی می‌شود، از او مراقبت نماید.[5]
مسأله 419. کسی که سرپرستی و تربیت فرزند به عهدۀ اوست، باید وی را از آزار و اذیّت دیگران و آنچه موجب ضرر رساندن به آنان می­شود منع نماید.
مسأله 420. حبس و ضرب و شتم و آزار و اذیّت و ترساندن فرزند بدون مجوّز شرعی حرام است و حکم زدن آهسته و خفیف بچّه در موارد ارتکاب گناه یا آزار به دیگران یا ضرر رساندن به آنها در جلد دوّم، مسألۀ «389» ذکر شد.
مسأله 421. در روایات به بوسیدن فرزند، کودکانه رفتار کردن با وی و بازی کردن با او در دوران کودکی و اظهار محبّت به او و نگاه محبّت‌آمیز به وی و وفای به وعده‌ای که به او داده شده،[6] سفارش شده است.
از امام صادق(علیه السلام) روایت شده که رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: «هر که فرزند خود را ببوسد، خداوند عزّ و جلّ براى او ثواب (حسنه) مى­نویسد و هر که فرزندش را شاد کند، خداوند در روز قیامت او را شاد مى­سازد و هر که به او قرآن بیاموزد (در روز قیامت) پدر و مادرش فرا خوانده مى­شوند و دو جامه بر آنان پوشانده مى­شود که از درخشش آنها صورت­های بهشتیان مى­درخشد».[7]
در حدیث است که امیر المؤمنین(علیه السلام) فرمودند: «هر کس کودکى دارد، با او کودکانه رفتار کند».[8]
از امام صادق(علیه السلام) نقل شده که پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: «کودکان را دوست بدارید و به آنان رحم کنید و هنگامی که به آنان وعدۀ چیزی را می­دهید به وعدۀ­ خویش وفا کنید...».[9]
از امام صادق(علیه السلام) روایت شده که فرمودند: «همانا خداوند عزّ و جلّ به بنده، به سبب شدّت محبّت او به فرزندش رحم مى­کند».[10]
از امام صادق(علیه السلام) از پدران بزرگوارش (علیهم السلام) از امیر المؤمنین(علیه السلام) روایت شده که رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: «نگاه محبّت‌آمیز پدر به فرزندش عبادت است».[11]
از امام کاظم(علیه السلام) از پدران بزرگوارش (علیهم السلام) نقل شده که رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: «هر گاه پدری با نگاه محبّت‌آمیز فرزند خویش را خوشحال نماید، خداوند به او پاداش آزاد کردن یک بنده را عطا می­کند. گفته شد: ای رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) اگر سیصد و شصت بار به فرزندش با محبّت بنگرد آیا همین ثواب را می­برد؟حضرت (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: خداوند بزرگ‌‌تر از این عددهاست».[12]
تذکّر:
برخی از مسائل مربوط به فرزند مانند احکام نفقۀ اولاد در فصل «نفقات»، مبحث نفقۀ «خویشاوندان» ذکر می‌شود و نیز احکام «پیشگیری از بارداری» و «احکام سقط جنین» و «احکام تلقیح مصنوعی» در فصل «پزشکی» خواهد آمد.
همین طور، برخی دیگر از احکام ویژۀ فرزندان در لابلای مسائل مختلف رساله و در فصل‌های مرتبط با هر یک از موضوعات فقهی ذکر شده است؛ همچون احکام مربوط به خمس اموال نابالغ که در جلد دوّم مسألۀ «560 و 561» و نیز مسائل مربوط به خرید و فروش فرد نابالغ که در جلد سوّم مسائل«129 تا 138» ذکر شد و احکام برخی تصرّفات در اموال و نفس نابالغ که در جلد سوّم فصل «حَجْر» و نیز مسائل مربوط به تخلّی و هبه و وصیّت، که هر کدام در فصل مربوط به آن بیان گردیده است.

[1]. در بعضی از روایات، تمرین دادن فرزندان نسبت به انجام نماز، از سنّ هفت سالگی (هفت ­سال قمری) توصیه شده است؛ به جلد اوّل، فصل «کلّیات نماز»، مبحث «آماده‌ سازی کودکان برای نماز قبل از بلوغ» رجوع شود.
[2]. در مورد استحباب تمرین دادن فرزندان نابالغ به روزه به جلد دوّم، مسألۀ «4» رجوع شود.
[3]. این حکم، شامل آواز خواندن غنایی و نیز نواختن موسیقی لهوی و همین طور گوش دادن به آن دو می­شود.
[4]. شایان ذکر است، این موارد و همین طور کارهای حرام دیگری که در این قسمت نام آنها ذکر نشده، مانند نگاه به تصاویر حرام یا سایر موارد ارتباط با نامحرم، چنانچه موجب فساد اخلاق یا اعتقادات فرد شود، بازداشتن فرزند از آنها همان طور که در ابتدای مسأله ذکر شد، بنابر فتویٰ واجب است.
[5]. با توجّه به این مسأله و مسائل قبل در مورد تعلیم و آموزش علوم به فرزندان، باید در انتخاب مدرسه و معلّم و افرادی که با آنها مرتبط هستند دقّت شود و اگر اعتقادات و اخلاق معلّم و نیز محیط مدرسه و اموری از این قبیل موجب فساد اعتقادی و اخلاقی فرزند می‌شود یا احتمال قابل توجّه و خوف این امر وجود داشته باشد، فرستادن بچّه به چنین مدرسه‌ای جایز نیست.
امر مذکور (توجّه به فاسد نشدن اعتقادات و اخلاق و تربیت) با همین توضیحات، باید در مورد استفادۀ فرزندان از امکاناتی مانند تلفن همراه و شبکۀ اینترنت، تماشای فیلم و سریال... نیز مراعات گردد؛ برخی توضیحات دیگر در مورد استفادۀ‌ افراد از امکاناتی همچون فضای مجازی در جلد دوّم، فصل «امر به معروف و نهی از منکر» ذکر شد.
[6]. احکام خلف وعد و بدقولی در جلد دوّم، مسائل «472 تا 475» ذکر شد.
[7]. فروع کافی، ج‌6، باب برّ الأولاد، ص49، ح1.
[8]. همان، ص49 و 50، ح4؛ نیز همین مضمون در حدیثی از پیامبر خدا(صلی الله علیه وآله وسلم) نقل شده است. وسائل الشیعه، ج‌21، ابواب احکام الأولاد، باب90، ص486، ح2.
[9]. فروع کافی، ج‌6، باب برّ الأولاد، ص49، ح3.
[10]. همان، ص50، ح5.
[11]. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‌15، ابواب احکام الأولاد، باب64، ص170، ح2.
[12]. همان، باب63، ص169، ح6
نفقات ← → در اختیار گرفتن «بچّۀ پیدا شده بی‌سرپرست»
العربية فارسی اردو English Azərbaycan Türkçe Français