پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانی

کتب فتوایی » مناسک حج

شرایط وجوب حج ←

وجوب حج

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین، و الصلاة و السلام على محمد و آله الطاهرین

بر هر مکلفى که داراى شرایط ذیل باشد حج واجب است، و وجوبش از کتاب و سنّت قطعى ثابت شده . و حج یکى از ارکان دین و وجوبش از ضروریات است، و ترک آن با اعتراف به ثبوتش از گناهان بزرگ است، همچنان که انکار اصل فریضه در صورتى که مستند به شبهه نباشد کفر است .
خداوند متعال در قرآن مجید فرموده : {وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَمَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِینَ} یعنى خداوند متعال حج خانه خود را بر کسانى که مستطیع و متمکن از رفتن به سوى آن هستند واجب فرموده، و هر کس از این واجب رو گردانده و منکر آن شود، ( به خود ضرر زده است ) و خداوند از جهانیان بى نیاز است .
و شیخ کلینى ـ علیه الرحمه ـ به طریق معتبر از حضرت امام صادق ـ علیه السلام ـ روایت نموده که حضرت فرمود : هر کس از دنیا برود و حَجةالاسلام را به جا نیاورده باشد ـ بدون اینکه به علت احتیاج مبرم یا بیمارى از آن بازمانده باشد، یا آنکه حکومت از رفتنش جلوگیرى کرده باشد، چنین کسی در حال مردن، یهودى یا نصرانى خواهد بود .
این آیه کریمه و این حدیث شریف در اهمیت حج و وجوبش کافى است، و روایات بسیارى در این دو موضوع وارد شده که این مختصر گنجایش آنها را ندارد، و از جهت اختصار به همین قدر اکتفا شد .
و حج واجب بر هر مکلفى ـ در اصل شریعت اسلام ـ یک مرتبه در تمام عمر است، و آن را حَجةالاسلام مى نامند .
بلى گاهى براى بار دوّم و یا بیشتر ممکن است واجب شود، به علت اجیر شدن براى رفتن به حج و مانند آن، که تفصیلش در این رساله در جاى خود خواهد آمد .
مسأله 1 : وجوب حج پس از تحقق شرایطش فورى است، پس باید در سال اوّل استطاعت انجام شود، و اگر کسى آن را در سال اول انجام نداد باید در سال دوم انجام دهد، و همچنین سالهاى بعد .
ولى در این فوریت دو وجه است :
اوّل : اینکه شرعى باشد، و گویا مشهور هم همین باشد .
دوّم : اینکه عقلى باشد، از باب احتیاط تا مبادا تأخیر آن منجر به ترک واجب بدون عذر شود که در این صورت مستحق عقوبت خواهد بود .
و وجه اوّل احوط است و دوّم اقوى، پس اگر آن را از سال اول استطاعت تأخیر انداخت بدون اینکه اطمینان داشته باشد که بعداً می‌تواند آن را انجام دهد، ولى بعداً موفق به انجام آن شود متجرّى می‌باشد، و اگر اصلاً موفق نشود مرتکب گناه بزرگى می‌باشد .
مسأله 2 : اگر حج بر کسى واجب شد، واجب است مقدمات و وسایل آن را طورى تهیه نماید که بتواند آن را در وقتش درک نماید، و در صورتى که کاروانهاى متعددى باشد و اطمینان داشته باشد با هر کاروانى سفر نماید حج را در وقتش درک می‌نماید، مخیّر است با هرکدام سفر نماید، اگرچه اولی آن است که با کاروانى سفر نماید که اطمینان به درک حج، در صورت سفر با آن بیشتر باشد .
و اگر کاروانى پیدا شود که اطمینان حاصل نماید به درک حج در صورت سفر با آن کاروان، در این حال، جایز نیست تأخیر اندازد، مگر آنکه اطمینان حاصل نماید کاروان دیگرى پیدا خواهد شد که بتواند با آن سفر نماید به طورى که حج را در وقتش درک نماید .
و همچنین است سایر خصوصیات سفر، از قبیل اینکه زمینى یا هوائى یا دریایی باشد، و مانند آن .
مسأله 3 : اگر شخصى مستطیع شد و رفتن به حج در سال حصول استطاعت بر او واجب شد، و به علت اطمینان به درک آن در همین سال حتى در صورت دیر حرکت کردن، سفر خود را به تأخیر انداخت، و اتفاقاً حج را ـ به علت تأخیر ـ درک ننمود، در تأخیر حج معذور خواهد بود، و بنا بر اظهر، حج بر او مستقر نخواهد شد .
و همچنین است در سایر موارد حصول عجز از درک حج به علت پیش آمدن اتفاقاتى که مانع از درک آن شود، بدون اینکه تفریط و تقصیرى از او سرزده باشد .
شرایط وجوب حج ←
العربية فارسی اردو English Azərbaycan Türkçe Français