پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانی

بسم الله الرحمن الرحیم
با توجه به رؤیت هلال با چشم غیر مسلح در غروب روز چهارشنبه ٢٩ شعبان فردا پنجشنبه اول ماه مبارک رمضان است.
توفیقات همگان را از خداوند متعال مسألت داریم.
دفتر آقاى سیستانى (مدظله)

کتب فتوایی » توضیح المسائل جامع جلد (4)

وقف منفعت ← → وقف منفعت و انتفاع

وقف انتفاع

مسأله 773. اگر فرد مالی را وقف کند و شرط نماید که موقوف علیه خود مستقیماً از مال وقفی استفاده کند و انتفاع برد، چنین وقفی وقف «انتفاع» نام دارد و باید به شرط عمل شود؛
پس اگر خانه‌ای را بر اولاد خود وقف نماید تا خود در آن ساکن شوند، آنان حقّ اجاره دادن خانه را ندارند و کسی که نمی‌خواهد در آن ساکن شود، هیچ حقّی ندارد.[1] همین طور، اگر مثلاً باغی را وقف کرده تا خودِ محصولاتش در مجالس عزاداری مصرف شود، حقّ ندارند محصولات را فروخته و پولش را در مجالس صرف نمایند.
مسأله 774. اگر مالی مانند خانه - به ‌گونه‌ای که در مسألۀ قبل ذکر شد - وقف انتفاع شده باشد و موقوف علیهم کلّاً به جهت مهاجرت به مکان دیگر یا ضرر قابل توجّه یا مشقّت و سختی فوق‌العاده که معمولاً قابل تحمّل نیست (حَرَج)، نتوانند خود از مال موقوفه استفاده کنند، دو صورت دارد:
الف. واقف در وقف و قرار دادن شرط مذکور دو امر را لحاظ کرده و دو مطلوب داشته: اوّل: رسیدن منفعتی از خانه به افراد مورد نظر؛ دوّم: ساکن شدن خود افراد درخانه؛[2]
در این صورت، موقوف علیهم می‌توانند طور دیگری - مثلاً با اجاره دادن - از منافع خانه استفاده کنند؛
ب. واقف فقط می‌خواسته خود افراد مورد نظر در آن ساکن شوند؛ مثلاً خانه‌ای که نزدیک حرم بوده را بر اولاد خود وقف کرده و تنها مطلوبش این بوده که فرزندانش بتوانند به راحتی به حرم مشرّف شوند؛
در این صورت، وقف باطل شده و به ملکیّت خود واقف و چنانچه از دنیا رفته، به ورثه‌اش برمی‌گردد.[3]
شایان ذکر است، غالباً وقف‌ها از نوع «الف» هستند.

[1]. برخی مسائل مربوط به کیفیّت استفاده از مال وقفی در این مورد، در مسائل«889 و 890» ذکر می‌شود.
[2]. به عبارت دیگر، مطلوب واقف از وقف، رسیدن منفعتی از خانه به افراد مورد نظربا اولویت و تقدّم ساکن شدن خود افراد در خانه بوده است، طوری که با منتفی شدن خصوصیّت مذکور، مطلوب اولیۀ وی (رسیدن منفعتی از خانه به افراد) باقی باشد.
[3]. البتّه، فرض مسأله در موردی است که استفاده از موقوفه برای کلیّۀ موقوف علیهم - هرچند آنانی که بعداً متولّد می­شوند - غیر ممکن یا ضرری یا حرجی است.
وقف منفعت ← → وقف منفعت و انتفاع
العربية فارسی اردو English Azərbaycan Türkçe Français